دابەزاندن بە پی دی ئێف ڕێبوار سیوەیلی پوختە ئەم وتارە ڕەخنەیییە، شیکاری بۆ ئەو تێزە ئەکادیمییە دەکات، کە تاوانی جینۆساید و کۆمەڵکوژییەکانی عێراق دادەبەزێنن بۆ ئاستی «ئامرازێک» یان هۆکارێکی لاوەکی لە خزمەت پڕۆژەی «تەعریب» و گۆڕینی دیموگرافیدا. وتارەکە بە پشتبەستن بە بنەماکانی یاسای نێودەوڵەتی، پێوەرەکانی دادگای تاوانی نێودەوڵەتی بۆ یۆگۆسلاڤیای پێشوو (ICTY)، هەروەها...

دابەزاندن بە پی دی ئێف پێشڕەو محەمەد «جینۆساید بە زەرووریی بە مانای لەناوبردن و تەفروتوناکردنی نەتەوەیەک نایەت… بەڵکوو ئاماژەیە بە پلان و بەرنامەیەکی ڕێکخراوی چەندین کردە و جووڵەی جیاواز» – ڕافایل لێمکین، ١٩٤٤ یەکەم: شەڕێکی گرنگ لەسەر زاراوەیەک گفتوگۆ و ئاڵوگۆڕی فیکریی نێوان شێرکۆ کرمانج و ڕێبوار سیوەیلی گفتوگۆیەکی دەگمەنی ئەو دوواییانەی ناو...

دابەزاندن بە پی دی ئێف ئەحمەد ڕەسوڵ لە ڕۆژی ٢٧ی تەموزی ٢٠٢٦ لە ماڵپەڕی ئاوێنەدا، بابەتێکی بە ناوونیشانی “تەعریب، ستراتیجی پشیلەی مردوو” بڵاوکردووەتەوە. بەداخەوە ناوەڕۆکی وتارەکەی لە دژی ئەو کەسانەیە، کە نیگەرانی خۆیان لەسەر تەعریب دەربڕیوە، نەوەکوو لە دژی خودی دیاردەی تەعریب. من ناوبراو ناناسم و هیچ زانیارییەکم لەسەر بایۆگرافی و پاشخانی سیاسی...

دابەزاندن بە پی دی ئێف ئاسۆ بیارەیی شیکردنه‌وه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی ئه‌گه‌ر سه‌رنجێک بده‌ینه باری نه‌ته‌وه‌‌یی ئه‌مڕۆی باشووری کوردستان دوای ڕووخاندنی ڕژێمی داگیرکه‌ری عێراق، ده‌بینین له جاران زیاتر کۆچکردنی نه‌ته‌وه‌ی عه‌ره‌ب بۆ ئه‌و به‌شه‌ی کوردستان به‌رده‌وامه‌. ئه‌مه‌ خۆی له خۆیدا زه‌نگێکی پڕ مه‌ترسییه بۆ داهاتووی پێکهاته‌ی نه‌ته‌وه‌ی کورد، وه‌‌کوو نه‌ته‌وه‌یه‌کی سه‌ربه‌خۆ و کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی ته‌واو جیاواز...

دابەزاندن بە پی دی ئێف لە بابەتێکی ڕەخنەئامێز و ورد و پڕزانیاری و قووڵ و فیکری لەمەڕ بەکارهێنانی چەمک و چەمکسازیی، نووسەر و ڕووناکبیر، ڕێبوار سیوەیلی، ڕەخنەیەکی ئێجگار زۆری لە بابەتێکی من گرتووە کە بە ناونیشانی “تەعریب و تەرحیل، ئامرازەکانی دەوڵەتی عێراق بۆ لەناوبردنی کورد” لە ماڵپەڕی سەکۆ بۆ نیشتمانسازی بڵاو بۆتەوە. بەشێکی...

ڕێبوار ڕەئوف ئاریان ڕەئوف ململانێ سیاسی و سەربازییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە دوای هەڵگیرسانی قۆناغی دووەمی جەنگی ڕاستەوخۆی نێوان ئەمریکا-ئیسرائیل لەگەڵ کۆماری ئیسلامیی ئێران، چووەتە ناو قۆناغێکی بێ پێشینەی ئاڵۆز و ناسەقامگیریی سیاسی و ئەمنی و سەربازی. لە ناوەندی ئەم ململانێ ئاڵۆزەدا، دەوڵەتی عێراق وەکوو ئەکتەرێکی بەستراوە لە نێوان چوارچێوەی دارایی و ئاساییشی ئەمریکا...

ڕێبوار سیوەیلى من جینۆسایدناس نیم و لەو بوارەشدا پسپۆڕ نیم، بۆیە ئەوەى لەم بارەیەوە بیرى لێ دەکەمەوە و دەینووسم هەم ڕێزلێنانە لە هەوڵى کەسانى دیکە و هەمیش بانگهێشتکردنیانە بۆ سەرلەنوێ پێداچوونەوە بە چەمک و بیرۆکەکاندا. پرسی بونیادنانی زاراوە و چەمکسازیی ئەکادیمی لە شیکردنەوەی مێژووی تراجیدیای هاوچەرخی نەتەوەیی ئێمەدا، مەشقێکی ڕەوانبێژی یان داڕشتنێکی زمانی...

شاهید محەمەد کەریم زیاتر لە ساڵێکە پڕۆسەیەکی سیاسی هەیە، تورکیا پێی دەڵێت؛ “پڕۆسەی تورکیای بێ تیرۆر”، لایەنە کوردییەکان پێی دەڵێن: “پڕۆسەی ئاشتی”. وا دیارە دەوڵەت باخچەلی و عەبدوڵا ئۆجەلان داڕێژەرەکەی بن. هەر بەوەشدا گریمانە دەکرێت،  کە باخچەلی پڕۆسەکەی داڕشتبێت، چونکە ئۆجەلان سوپاسی دەکات،  کە دەستی بە پڕۆسەکە کردووە. هەموو وردەکارییەکانی ئاشکرا نەکراون. لە...

  سیاسەتی تەعریب ستراتیجیەتێکی سیاسیی حکوومەتەکانی عێراق بوو، نەک ڕژێمێکی دیاریکراو بۆ نموونە بەعس، کە بەشێوەیەکی سیستەماتیک داڕێژرا بوو بۆ گۆڕینی دیموگرافیا و ناسنامەی ناوچە پلان بۆ دانراوەکان، ئەویش بە دەرکردنی کوردەکان ‌و نیشتەجێکردنی عەرەبی هاوردەکراو لە ناوچەکانی دیکەی عێراق (ناوەڕاست و باشوور زیاتر) لە جێگەی کورد. تەعریب‌ و ڕاگواستن‌ و چۆڵکردن بەرنامەیەک...

ڕێبوار سیوەیلى گفتوگۆى تەعریب و جۆرەکانى بە عەرەبکردن و خۆبەعەرەبکردن لە نێو وڵاتى ئێمەدا، دەگەڕێتەوە بۆ ساتەوەختێکى زۆر ناسک (٢٠٠٣)، کە تیایدا ڕژێمى بەعس ڕووخێنرا و هێزە سیاسییەکانى کوردستان چوونەوە لە بەغدا ڕژێمى عێراقییان زیندووکردەوە. لەو سەروبەندانەدا کتێبێک بە ناوى (قەفەسى ئاسنین یان بۆ ببمەوە بە عێراقى؟) بڵاو کرایەوە. هەرچەندە لە ئێستادا ئەوانەى ئەم بابەتەیان هێناوەتەوە پێش، هیچ باسى ئەو لێکۆڵینەوەیە ناکەن؛ بەڵام دڵنیام زۆربەیان بینیویانە.(١) ئێستاش لە کاتێکدا باس لە گۆڕانکارییە دیمۆگرافییەکان دەکرێت، زۆرجار گفتوگۆ لەنێوان دوو هەڵوێستی تەواو جیاوازدا دەستپێدەکات: لایەک هەر جووڵەیەکی دانیشتوان بە مەترسییەکی نەتەوەیی دەزانێت و لایەکی دیکە هەموو نیگەرانییەک بە هەڵچوونی هەست و ترسی بێ بناغە دادەنێت. وتارەکەی کاک ڕێبین هەردى، هەوڵێکی دیارە بۆ ئەوەی لە هەڵوێستی دووەم وەربگرێت و نیشانمان بدات کە هاتنی عەرەبەکان بۆ هەرێمی کوردستان نابێت بە تەعریبکردنی کوردستان لێکبدرێتەوە. ئەم هەوڵە لە خۆیدا جێی سەرنجە، چونکە بانگەشە بۆ ئارامکردنەوەی گفتوگۆ دەکات و بە دژی زمانی ترساندن و بەرهەمهێنانەوەى دوژمن وەستاوە. بەڵام ئەوەی وتارێک دەکاتە دەقێکی هزریی تۆکمە، نییەتی باش یان ئاراستەی ئەخلاقی نییە، بەڵکو شێوازی دروستکردنی بەڵگە و پشتبەستنە بە ئەزموونى تاقیکراوە. لەم ڕووەوە، وتارەکە لە چەند تەوەرێکی بنەڕەتیدا پێویستی بە وردبوونەوەیەکی تیۆری و مێژوویی هەیە: تەوەری یەکەم: کێشە لە پێناسەکردنی چەمکی «تەعریب» گرنگترین کێشەی وتارەکەى کاک ڕێبین ئەوەیە کە چەمکی «تەعریب» بە شێوەیەکی زۆر کلاسیک و سنووردار پێناسە دەکات. نووسەر وای دادەنێت تەعریب یان گۆڕینی دیمۆگرافی تەنها ئەو کاتە ڕوودەدات کە دەوڵەت بە ئاشکرا و بە بڕیارێکی سیاسی، خەڵکی ناوچەیەک بە زەبر ڕاگوێزێت و گرووپێکی تر لە شوێنیان دابنێت. بێگومان، ئەم جۆرە سیاسەتانە لە مێژووی عێراق، بە تایبەتی لە سەردەمی ڕژێمی بەعس لە کەرکوک و ناوچەکانی تر، نموونەی ئاشکرایان هەیە. بەڵام ئەوەی نووسەر لەبیرى دەکات، ئەوەیە کە پرۆسە دیمۆگرافی و کۆمەڵایەتییەکان لە جیهانی هاوچەرخدا تەنیا پەیوەست نین بەو جۆرە سیاسەتە ڕەق و ڕاستەوخۆیانەوە. زۆر جار،...