شاهید محەمەد کەریم زیاتر لە ساڵێکە پڕۆسەیەکی سیاسی هەیە، تورکیا پێی دەڵێت؛ “پڕۆسەی تورکیای بێ تیرۆر”، لایەنە کوردییەکان پێی دەڵێن: “پڕۆسەی ئاشتی”. وا دیارە دەوڵەت باخچەلی و عەبدوڵا ئۆجەلان داڕێژەرەکەی بن. هەر بەوەشدا گریمانە دەکرێت،  کە باخچەلی پڕۆسەکەی داڕشتبێت، چونکە ئۆجەلان سوپاسی دەکات،  کە دەستی بە پڕۆسەکە کردووە. هەموو وردەکارییەکانی ئاشکرا نەکراون. لە...

  سیاسەتی تەعریب ستراتیجیەتێکی سیاسیی حکوومەتەکانی عێراق بوو، نەک ڕژێمێکی دیاریکراو بۆ نموونە بەعس، کە بەشێوەیەکی سیستەماتیک داڕێژرا بوو بۆ گۆڕینی دیموگرافیا و ناسنامەی ناوچە پلان بۆ دانراوەکان، ئەویش بە دەرکردنی کوردەکان ‌و نیشتەجێکردنی عەرەبی هاوردەکراو لە ناوچەکانی دیکەی عێراق (ناوەڕاست و باشوور زیاتر) لە جێگەی کورد. تەعریب‌ و ڕاگواستن‌ و چۆڵکردن بەرنامەیەک...

ڕێبوار سیوەیلى گفتوگۆى تەعریب و جۆرەکانى بە عەرەبکردن و خۆبەعەرەبکردن لە نێو وڵاتى ئێمەدا، دەگەڕێتەوە بۆ ساتەوەختێکى زۆر ناسک (٢٠٠٣)، کە تیایدا ڕژێمى بەعس ڕووخێنرا و هێزە سیاسییەکانى کوردستان چوونەوە لە بەغدا ڕژێمى عێراقییان زیندووکردەوە. لەو سەروبەندانەدا کتێبێک بە ناوى (قەفەسى ئاسنین یان بۆ ببمەوە بە عێراقى؟) بڵاو کرایەوە. هەرچەندە لە ئێستادا ئەوانەى ئەم بابەتەیان هێناوەتەوە پێش، هیچ باسى ئەو لێکۆڵینەوەیە ناکەن؛ بەڵام دڵنیام زۆربەیان بینیویانە.(١) ئێستاش لە کاتێکدا باس لە گۆڕانکارییە دیمۆگرافییەکان دەکرێت، زۆرجار گفتوگۆ لەنێوان دوو هەڵوێستی تەواو جیاوازدا دەستپێدەکات: لایەک هەر جووڵەیەکی دانیشتوان بە مەترسییەکی نەتەوەیی دەزانێت و لایەکی دیکە هەموو نیگەرانییەک بە هەڵچوونی هەست و ترسی بێ بناغە دادەنێت. وتارەکەی کاک ڕێبین هەردى، هەوڵێکی دیارە بۆ ئەوەی لە هەڵوێستی دووەم وەربگرێت و نیشانمان بدات کە هاتنی عەرەبەکان بۆ هەرێمی کوردستان نابێت بە تەعریبکردنی کوردستان لێکبدرێتەوە. ئەم هەوڵە لە خۆیدا جێی سەرنجە، چونکە بانگەشە بۆ ئارامکردنەوەی گفتوگۆ دەکات و بە دژی زمانی ترساندن و بەرهەمهێنانەوەى دوژمن وەستاوە. بەڵام ئەوەی وتارێک دەکاتە دەقێکی هزریی تۆکمە، نییەتی باش یان ئاراستەی ئەخلاقی نییە، بەڵکو شێوازی دروستکردنی بەڵگە و پشتبەستنە بە ئەزموونى تاقیکراوە. لەم ڕووەوە، وتارەکە لە چەند تەوەرێکی بنەڕەتیدا پێویستی بە وردبوونەوەیەکی تیۆری و مێژوویی هەیە: تەوەری یەکەم: کێشە لە پێناسەکردنی چەمکی «تەعریب» گرنگترین کێشەی وتارەکەى کاک ڕێبین ئەوەیە کە چەمکی «تەعریب» بە شێوەیەکی زۆر کلاسیک و سنووردار پێناسە دەکات. نووسەر وای دادەنێت تەعریب یان گۆڕینی دیمۆگرافی تەنها ئەو کاتە ڕوودەدات کە دەوڵەت بە ئاشکرا و بە بڕیارێکی سیاسی، خەڵکی ناوچەیەک بە زەبر ڕاگوێزێت و گرووپێکی تر لە شوێنیان دابنێت. بێگومان، ئەم جۆرە سیاسەتانە لە مێژووی عێراق، بە تایبەتی لە سەردەمی ڕژێمی بەعس لە کەرکوک و ناوچەکانی تر، نموونەی ئاشکرایان هەیە. بەڵام ئەوەی نووسەر لەبیرى دەکات، ئەوەیە کە پرۆسە دیمۆگرافی و کۆمەڵایەتییەکان لە جیهانی هاوچەرخدا تەنیا پەیوەست نین بەو جۆرە سیاسەتە ڕەق و ڕاستەوخۆیانەوە. زۆر جار،...

پێشەکی پەڕتووکی “دەوڵەت و کورد لە تورکیادا: پرسی تواندنەوە” هەوڵێکی ئاواتخوازانەیە تا خوێندنەوەیەکی نوێ بۆ پرسێکی زۆر ئاڵۆز و جێی مشتومڕ لە تورکیای نوێدا دەستەبەر بکات. “مەتین هەبەر” تەنیا هەوڵی لێکدانەوەی پێوەندیی نێوان دەوڵەتی تورکیا و کورد نادات، بەڵکوو هەوڵ دەدات چوارچێوەی پێداچوونەوەی بیردۆزەییانەی داڕێژێتەوە، چوارچێوەیەکە چەندان ساڵە بووەتە سەرچاوەی تێگەیشتن لەو پێوەندییە....

(2) لە بەشی پێشوودا، لەژێر ناوی ئایا کورد “ژێردەستەیە” یان “داگیرکراو”، بە ڕوونی ئەوەمان باس کرد، کە کورد بە شێوەیەکی گشتیی داگیرکراوە، چونکە چەمکی ژێردەستەیی بۆ زۆرینەی دۆخی کورد نەگونجاوە. ئەو نووسەر و توێژەرانەی، کە پێیان وایە کورد ژێردەستەیە، پێدەچێت لە جیاوازی ئەو دوو چەمکە تێنەگەیشتبن، یان بیریان لێ نەکردبێتەوە. لەوێدا بە پشتبەستن بە هەندێک ڕوانگەی تیۆرییەوە ڕوونمان...

موحسین ئۆسمان گرنگیی ئاسایشی نەتەوەیی: ئایین بۆ خودا و نیشتمان بۆ هەمووان نیشتمان ئەو چادرەیە، کە وەکوو دایکێک هەموو هاووڵاتییەکانی لەباوەش دەگرێت، بەڵام پێویستە هەر هاوڵاتییەکیش ئەرکی نیشتمانیی خۆی جێبەجێ بکات. مەبەست لە “ئاسایشی نەتەوەیی” (الأمن القومي) ئەوەیە، کە دەبێت هەموو “نەتەوە و ئایین و پێکهاتەکان” بکەونە خزمەتی دایکێک، کە پێی دەڵێن “نیشتمان”....

پرسیارە قووڵەکانی فەلسەفە هەمیشە لەناو کتێبخانەکاندا لەدایک نابن. زۆرجار لە کەناری ڕێگەیەک، لە دیمەنێکی سروشتی، یان لە پرسیارێکی سادە و بێگەردیی منداڵێک سەرهەڵدەدەن. ماوەیەک لەمەوبەر چیرۆکێک سەرنجی منی ڕاکێشا. لە یەکێک لە میدیاكانی کوردی خوێندمەوە، خێزانێکی کورد، کە ساڵانێکە لە سوید دەژین، بۆ پشوودان گەڕابوونەوە بۆ کوردستان. كچه‌ بچووکەکەیان، کە لە سوید لەدایک بووە و گەورە بووه‌،...

بەهمەن تاهیر نەریمان کاتێک کەسێک لە یەک کاتدا “مەلا” (پێگەی ئاینی) و “دکتۆر” پێگەی ئەکادیمی یان مامۆستای زانکۆ و دەسەڵاتی مەعریفی و نمرە، “پیاوێکی فرەژن” (باڵادەستیی جێندەری و پیاوسالاری) لەخۆیدا کۆ دەکاتەوە، جۆرێک لە “ھەڕەمی دەسەڵاتی ڕەها” بۆ خۆی دروست دەکات، بەوهۆیەوە بەئاسانی خوێندکارەکانی دەبنە ئەڵقەیەکی لاواز، لە هەمووشیان لاوازتر خوێندکارانی کچن. لەم...

ئاریان ڕەئوف و ڕێبوار ڕەئوف پێشەکی ئەم بابەتە شیکردنەوەیەکی ستراتیجییە بۆ ئەو مەترسییە بوونییانەی ڕووبەڕووی قەوارەی هەرێمی کوردستان بوونەتەوە لەسایەی سێ گۆڕانکاری سەرەکیدا، کە بریتین لە وەرچەرخانی سیستەمی جیهانی بەرەو فرەجەمسەری و گۆڕانی دیدگای ئەمریکا لە ئیدارەی دووەمی دۆناڵد ترەمپ دا بەرەو دەوڵەت-تەوەرەیی و چەقبەستوویی سیاسی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی...

کارۆخ خۆشناو باوکانی دامەزرێنەری ئەمەریکا (Founding Fathers) لە (4)ی تەموزی ساڵی (1776) زایینی، سەربەخۆیی وڵاتەکەیان ڕاگەیاند و حوکمی شانشینی بەریتانیایان رەتکردەوە و ئامادە نەبوون هیچی تر لە ژێر دەستەڵاتی بەڕیتانیادا بمێننەوە، بەڵکو کۆمارێکی دەستووری فێدراڵییان دامەزراند، ئەوەش دوای ئەوە هات کەوا لە ساڵی (1774) پەرلەمانی بەریتانیا بڕیاریدا وەرگرتنی (باج و سەرانە) لەسەر خەڵکی...