جینۆساید لە فەلسەفەی یاسایی و سیاسیی هاوچەرخدا، وەک “تاوانی دەوڵەت” پێناسە دەکرێت، نەک وەک “تاوانێکی تاکەکەسیی” دابڕاو. بەواتایەکی تر ئەوەی جینۆساید ئەنجام دەدات دەوڵەتە چونکە پرۆسەکە لە توانای تاقە کەس بەدەرە لەوەی لە زۆرێک لە نووسین و بەداخەوە تەنانەت توێژینەوە و لێکۆڵینەوەی زانستیشدا تێبینیم کردووە لە ناو میدیا و چاپەمەنی و گوتاری کوردی...

بەرزوو ئەلیاسی دەمەوێت بە کورتی بیر لە مەرج و بارودۆخی پابەندبوونی ئەکادیمی بکەمەوە، بە تایبەتی لەناو تیور و توێژینەوەی پۆست-کۆلۆنیالیزم و ڕەخنەکانیان. ئەویش بە سەرنج خستنە سەر پرسی «هاوسۆزیی هەڵبژێردراو» و ئەو شێوازەی کە کاریگەریی لەسەر بەرهەمهێنانی مەعریفە دروست دەکات.توێژینەوەکانی پۆست-کۆلۆنیالیزم زۆرجار ئارەزوویەکی نۆرماتیڤ (normative) لە پشتیانەوەیە؛ وەک ئاشکراکردنی میراتی کۆلۆنیالیزم، نایەکسانییەکانی هێز...

دوابەدوای ئۆپەراسیۆنی دەستگیرکردنی یەکێک لە سەرکردە نازییەکان بەناوی ئەدۆلف ئایشمان لە ئەرجەنتین لەلایەن تیمێکی ئەمنیی تایبەتی ئیسرائیل و گەڕاندنەوەی بۆ قودس “ئۆرشەلیم”، بۆ دادگاییکردنی، هانا ئارێنت ڕاپۆرتێکی لەسەر دادگاییکردنی ئایشمان نووسی بەناوی “ئایشمان لە ئۆرشەلیم: ڕاپۆرتێک سەبارەت بە بێبایەخیی شەڕ یان “بێبایەخی خراپە”، کە یەکێکە لە کاریگەرترین و پڕ مشتومڕترین بەرهەمەکانی خانمی بیرمەند،...

پێویستە لە سەرەتاوە ئه‌وه‌ ڕوون بکه‌مه‌وە کە ئەم وتارە بۆ ئەوە نییە کە داکۆکی له‌ فاروق ڕه‌فیق بکات، یان ڕەزامەندی لەسەر بیر و بۆچوونەکانی بدات، هەر چۆنێک بن. کەسایەتییەکە، بیرۆکەکانی، هەڵە و دژایەتییەکانی ئەگەر هەبن، ناوەڕۆکی سەرەکیی ئەم باسە نین. به‌ڵكوو ئەم دەقە لە چوارچێوەیەکی فراوانتر و بنەڕەتیتردا دێتە پێش، ئەویش پاراستنی ئازادیی بیرکردنەوە...

محەمەد شوانی ئاسۆکانی جێبەجێکردنی ماددەی ١٤٠ دوور و ناڕوونن، هیچ هیوا و ئومێدێک نییە لە بارودۆخێکی وەکوو ئەم ڕۆژگارە ئەم ماددەیە جێبەجێ بکرێت، یان تەنانەت پێداگری و گفتوگۆی لەسەر بکرێت. جگە لەوەی خۆی لە بنەڕەتدا و لە کاتی ئاسایی  کۆمەڵیک ئاستەنگی هەبوو، بۆیە لە وادەی دیاریکراودا، کۆتایی ٢٠٠٧ جێبەجێ نەکرا، ئێستاش بە بەراورد بەو کاتە ئاستەنگەکان خراپتر و...

چەند تێبینییەکی خێرا سەبارەت بە مەرگنامەی مەریوان وریا بۆ فارووق ڕەفیق پێشڕەو محەمەد ڤاسیلی گرۆسمان، ڕۆماننووسی سۆڤێتیی، لە ڕۆمانی «ژیان و چارەنووس» ڕووداوێک دەگێڕێتەوە کاتێک لە ستالینگراد، سوپای ئەڵمانیی تێکدەشکێت و ڕووسەکان دادگایی ئەفسەرێکی ئەڵمانیی دەکەن. ئەفسەرە ئەڵمانییەکە دەڵێت: «ئەگەر تۆ بیبەیتەوە، ئەوا ئێمە دەدۆڕێین، بەڵام ئێمە لەنێو بردنەوەی تۆدا، درێژە بەژیانی خۆمان دەدەین». بۆ ئەم وتەیەم هێنایەوە؟ بڵێم کە ڕووناکبیرانی نەوەی ڕابردوو، لەنێو نەوەی ئێمەدا نا، بەڵام لەنێو خۆیاندا، چەندەش دژی یەکتر بن، درێژە بەژیانی یەکتر دەدەن. واتا زۆربەی جار دەبنە وێنەی هەڵگەڕاوەی یەکدی. ئەگەرچی زۆر دەمێکە قسەم لەبارەی هیچ ڕووداوێکی ڕووناکبیریی کوردییەوە نەکردووە و بە پێویستیشم نەزانیوە، لانیکەم مەیدانی کارکردن و بیرکردنەوە و چالاکیی من نەبووە و دەتوانم بڵێم بە دیاریکراوی لە دوای ٢٠١٣ەوە هیچ پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆم لەگەڵی نەبووە، جگە لە پڕۆژەی سەربەخۆی خۆم نەبێت. بەڵام ئەمڕۆ کاتێک مەرگنامەکەی مەریوان وریا قانع-م بۆ فاروق ڕەفیق خوێندەوە، کە بارکراوە بە جەنگێکی قووڵی سایکۆلۆجیی، زمانێکی ئیهانەئامێزی دوور لە هەر پێوەرێکی باڵا و پرەنسیپی ڕووناکبیریی و دەرهاوێشتنێکی ناوەکییە، حەزم کرد ئەم چەند تێبینییەتان لەگەڵ بەش بکەم. نووسینەکەی مەریوان دەیەوێت خۆی وەک نرخاندنێکی ڕووناکبیرانە پیشان بدات، بەڵام هەستبزوێنانە وەک مەیدانێکی جەنگیی درەنگوەخت دژی نەیارێک دەجووڵێتەوە کە چیتر لێرە نییە وەڵام بداتەوە. لەژێر پەردەی شیکاریی ڕەخنەییدا، کۆمەڵێک ڕەهەندی خیانەتی هاوڕێیەتیی، دڕدۆنگیی و یەکسانسازییەکی بریندار وەستاون. نووسەری کۆچکردوو چیتر وەک کەس/کارەکتەر مامەڵەی لەگەڵ ناکرێت، بەڵکوو وەک مەترسییەکی هێمایی/ڕەمزیی، کە دەبێت دوای مردنی، دیسپلین و ڕام بکرێت. بۆ نموونە حەزی قووڵی ڕامکردنی جەستە و فیکری کۆچکردوو، ئەگەر دەروونشیکارییانە بڕوانین، لەم دەربڕینانەدا دەردەکەون: «ئەو بەبێ هەستکردن بە هیچ کێشەیەک، شتێک و پێچەوانەکەشی دەگوت»، «خاوەنی پڕۆژەیەکی فەلسەفی نەبوو»، «ئەو فەیلەسوف نەبوو». چەندین دووپاتکردنەوەی هاوشێوە. ئەم دووپاتکردنەوەیە خۆی لە ڕووی سایکۆلۆجییەوە شتانێکی زۆر دەڵێت. ئەگەر کارەکتەرێک سێبەرێکی زۆری لەسەر کردیت، دەروونیانە هەوڵی دوورخستنەوەی ئەو سێبەرە دەدەیت، لەڕێگەی بەترسناک و بێبەها نیشاندانی ئەم سێبەرە. لەوە دەچێت نووسەر نەتوانێت نووسەری کۆچکردوو لە جیهانی ناوەوەی خۆی دووربخاتەوە. لە بەرانبەردا شتێک نەتوانیت دووری بخەیتەوە، هەوڵی کۆنتڕۆڵکردنی دەدەیت، بۆ ئەوەش کۆنتڕۆڵی بکەیت، سەرەتا دەبێت لە بەها و ڕەوایەتیی بخەیت. ئەوەی لە نووسینەکەی مەریوان دا دەیەوێت وەک ڕەخنە دەست پێ...

سلێمان مستەفا حەسەن ئەمساڵ بەهاری کوردستان بەهارێکی بێوێنەیە، جوانییەکەی وەسف ناکرێت مەگەر بگەڕێینەوە بۆ شیعرە بەناوبانگەکەی پیرەمێردی نەمر کە فەرموویەتی؛ کە دەڵێن ئەمڕۆ دەشت و کێو شینن، چەندە مەڵبەندی ئێمە شیرینە، بچۆ سەر گردی یارە ببینە لە جیهاندا گوڵێکی ڕەنگینە، ئەو دەمەی ڕۆژ دەگاتە ئێوارە، ڕووبکەرە شاخی گوێژە بنواڕە، عەرشی پەروەردگاری لێ دیارە،...

ڕۆژی ١٨/٢/٢٠٢٦ ماڵپەڕی سەکۆ بۆ نیشتمانسازی وتارێکی کاک سلێمان مستەفا حەسەن بە ناونیشانی “کورد و دنیای ئیسلامی” بڵاوکردووەتەوە. وێڕای دەستخۆشیم، هەندێک سەرنج و تێبینم دەربارەی وتارەکەی هەیە. هەرچەندە هەموو ڕەخنەکانم ڕوویان لەو نییە، بەڵکوو لە دنیابینی کوردیشە. بۆیە بابەتەکەی بەڕێزیانم کرد بە کلیلی کردنەوەی ئەم باسە، ئامانجیشم ئەوەیە کە وتارەکەی کاک سلێمان و ئەوانەی دی کە دەنووسرێن، لە کایەیەکی...

ئیبراهیم شێخ وەسانی پێنج شەش ساڵێک لەمەوبەر بیرم لەوە دەکردەوە حەفتەی ڕۆژێک بچمە سلێمانی و بگەڕێمەوە و «شەش سەد» دۆلاریش بدەم بۆ ئەوەی بەشداری کۆرسێکی فەلسەفی “فاروق ڕەفیق” بکەم، نەبووە قسمەت، ڕۆژگار هات و ڕۆیشت خوا “فاروق ڕەفیق”ی بۆ ئێمە هێنایە ئێرە. کۆرسێکی بە بەلاش کردە دیاری بۆ خەڵکی شاری هەولێر، لەو ڕەمەزانەی، لە گەرمەی شەڕی ئیسرائیل و ئەمەریکا لەگەڵ ئێران، بە دەنگی درۆن دەستمان بە کۆرسەکە کرد. فاروق هونەرێکی باڵای تایبەتی هەبوو لە تێگەیاندنی بەرامبەر، ئەوەندە بە جوانی کۆرسەکەی بەڕێوە دەبرد، فەلسەفەی لەلامان کردبووە چیرۆکەکانی عەزیز نەسین. نزیکەی سێ ساڵ لەمەوبەر، لە کۆڕێکی ماڵی وەفایی لە “فاروق ڕەفیق”م پرسی: کێ (حیزبەکان، هاووڵاتی، دوژمنان، نوخبە) لەو بێسەروبەرییەی ڕوودەدات بەرپرسە؟ گوتی “نوخبە، چونکە بێدەنگە بەرامبەر هەموو ئەوەی ڕوودەدات”. شەممەی ڕابردوو لەکاتی گفتوگۆی ئازادی کۆرسەکە هەمان پرسیارم لێ کردەوە، گوتی “زۆرم لێمەکە بچمە ناو وردەکاری، بەڵام ئایا کورد دەستەبژێری بیرکەرەوەی هەیە؟” لەژێر ئەو پۆستانەی لە پەیجی کەناڵەکانی ڕاگەیاندن و تەلەفزیۆنەکان کە هەواڵی مردنی فاروق ڕفیق‌ـیان بڵاوکردبووەوە، بەناوی بەرگریکردن لە ئاین زۆرترین سووکایەتی بەرامبەر ئەو نووسەرەی کە ٢٢ کتێبی نایابی پێشکەش بە کورد کرد، نووسراوبوون، ناوەڕۆکی کۆمێنتەکان ئەوەندە نزمبوون، مرۆڤ شەرم دەکات لەوەی باسیان بکات، ئەوە ڕاستە کە فاروق ڕەفیق وەک نووسەر و توێژەرێک لە ڕوانگەیەکی فەلسەفی و سۆسیۆلۆجییەوە ڕەخنەی توندی لە بنەماکانی هزری ئیسلامی دەگرت، بەڵام ئەو کەسێکی دژە دین نەبوو، ڕۆژێکیان لە کاتی ئیسراحەتی کۆرسەکە ئیعجابی خۆی بۆ لایەنە عەقلانییەکانی ناو بازنەی ئاینی دەربڕی، بە منی گووت “باشترین گرووپی عەقلانی لە ئیسلام دا موعتەزیلەکانن”. خەمی فاروق خەمێکی گەورەی کوردیی بوو، ئەو دەیگوت “دوو گرووپ لە کورد خەریکی تێکدانی کولتووری کوردین، یەکێکیان ئیسلامییەکان، ئەوی...

بێجگە لەو هۆکارانەی کە تا ئێستا باسکراون، کە لە سەرووی هەموویانەوە جینۆسایدکردنی نەتەوەی کورد بوو، کەچی بە وردبوونەوە لە نەخش‌ و جوگرافیای هەڵمەتەکانی ئەنفال هەندێک ئامانج‌ و نیازی ستراتیجی دیکەی ڕژێمی عێراقی دەردەکەون. ئەم بابەتە پێداگری لەسەر ئەوە دەکات کە مەبەستی هەرە سەرەکی حکومەتی عێراقی لە ئەنفالەکان دروستکردنی کەمەربەندێکی بێ-کورد (no-Kurd buffer zone)...