ڕێفراندوم نیشانەی ئیرادەی کوردستانیان بوو بۆ گەیشتن بە دەوڵەت و سەربەخۆیی، ڕێفراندۆمی سەربەخۆیی هەرێمی کوردستان تەنیا وێستگەیەکی مێژوویی و کاتیی نەبوو لە مێژووی هاوچەرخی نەتەوەی کورددا، بەڵکوو تاقیکردنەوەیەکی زۆر قووڵ و مەزن بوو بۆ هەڵسەنگاندنی ئیرادەی نەتەوەیی و ئاستی هۆشیاری سیاسیی و پێکهاتەی ئەمنیی و سەربازیی هەرێمەکەمان. کاتێک میلیۆنان کورد بە جۆش و خروشێکی بێئەندازەوە ڕوویان لە سندوقەکانی دەنگدان کرد و بە دەنگی بەڵێ نەخشەی ئاواتە دیرینەکانیان کێشا، پەیامێکی زۆر ڕوون و ئاشکرایان ئاراستەی ناوخۆ و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی کرد، کە خواستی ڕزگاری و ژیانێکی سەربەخۆ بە چ شێوازێک لە دڵ و دەروونی تاکی کورددا گڕی سەندووە و ئامادەی قوربانیدانە.
ئەم ڕووداوە نەتەوەییە ڕەنگدانەوە و کاریگەرییەکی قووڵی لە لای پارچەکانی دیکەی کوردستانیش دروست کرد، پشتیوانییە جەماوەری و بەجۆشەکەی هاووڵاتییان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و خۆپێشاندانە پڕ لە ئومێدەکان، هاوسۆزی و پشتگیریی کوردانی ڕۆژهەڵات و باکوور و ڕۆژاڤا بە هەموو توێژەکانیانەوە، سەلماندی، کە خەمی ئازادی و سەربەخۆیی سنوورە دەستکردەکان دەبڕێت و ئازاری پارچەیەک هەستپێکراوە لە لایەن تەواوی نەتەوەکەوە. بەڵام لە هەمان کاتدا، کاردانەوەی توند و گوشارە سیاسی و ئەمنییەکانی وڵاتانی دراوسێ، کە دەسەڵاتیان بەسەر پارچەکانی دیکەدا هەبوو، ئەوەی خستەڕوو، کە دۆزی کورد و پرسی سەربەخۆیی لە هەر پارچەیەکدا، ڕاستەوخۆ دەبێتە جێگەی سەرنج و نیگەرانیی هێزە ناوچەیییەکان و کاریگەریی هەڵبەستراو دەکاتە سەر هاوکێشە جیوپۆلیتیکییەکانی تەواوی ناوچەکە. ئەم دۆخە جیۆپۆلیتیکە ئاڵۆزە نیشانیدا، کە هەر جووڵەیەکی ڕزگاریخوازانە لە بەشێک لە نیشتمان، ڕاستەوخۆ کاردانەوەی بەدوای خۆیدا دەهێنێت و پێویستی بە هاوسەنگییەکی ورد و ستراتیجێکی نیشتمانیی تۆکمە هەیە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی پێشهاتەکان.
لەناو ئەم هاوکێشە ئاڵۆزانەدا، ڕووداوەکانی دوای ڕێفراندۆم ڕوویەکی دیکەی واقیعی سیاسی و سەربازیی هەرێمی کوردستانیان بۆ دەرخستین، کە بریتی بوون لە قەبارەی مەترسیداری دابەشبوونی ناوخۆیی و نەبوونی هێزێکی سەربازیی یەکگرتوو و نیشتمانی. ئاڵنگارییە ئاڵۆز و خێرایانەی کە دواتر ڕووبەڕووی قەوارەی سیاسی هەرێم بوونەوە، بە شێوازێکی حاشاهەڵنەگر سەلماندیان، کە ئیرادەی سیاسی و بڕیاری ئازاد ناتوانن بەبێ پشت ئەستووربوون بە هێزێکی سەربازیی پیشەیی و ڕێکخراو و سەربەخۆ لە هەژموونی حیزبی پایەدار بمێننەوە. کاتێک کە لایەنە دەرەکییەکان و وڵاتانی ناوچەکە دەیانویست فشار بخەنە سەر بڕیاری سیاسیی هەرێم، ناتەبایی ناوخۆیی و فرەیی هێزە چەکدارەکان بوو بەو خاڵە لاوازەی کە گورزی سەرەکی لە پێگەی کورد لە باشوور دا و کاریگەریی نەرێنی لەسەر ئومێدەکانی گەلی کورد لە سەرانسەری کوردستان دانا.
هێزی پێشمەرگە، کە بە درێژایی مێژوودا هەمیشە قەڵای دڵنیا و بڕستنەکردووی پاراستنی کەرامەت و سەر و مال و خاکی پیرۆزی کوردستان بووە، زۆرجار خۆی دەبێتە قوربانیی یەکەمی فرەیی جەمسەرەکانی هێز و هەژموونی بەرتەسکی حیزبی لە دەرەوەی دامەزراوە فەرمییەکانی حکوومەت. ئەم جۆرە دابەشبوونە نەوەکوو تەنیا دەستکەوتە سیاسییەکان دەخاتە ژێر مەترسییەوە، بەڵکوو لێکەوتەی مەترسیداریشی لەسەر ئاساییشی نەتەوەیی و متمانەی هاووڵاتییان لە تەواوی پارچەکانی کوردستان دروست دەکات، چونکە هەمیشە چاوی کوردانی پارچەکانی دیکە لەسەر ئەزموونی باشووری کوردستانە و سەرکەوتن، یان شکست لێرەدا، ڕەنگدانەوەی ڕاستەوخۆی بەسەر ورەی نەتەوەیی سەرجەم تاکەکانی کوردەوە دەبێت.
هەر لەبەر ئەم هۆکارە بنەڕەتییەیە، کە پڕۆسەی ئێستای یەکخستنەوە و ڕێکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە لە چوارچێوەی وەزارەتی پێشمەرگەدا، تەنیا چاکسازییەکی ئاسایی و ئیداری لە کەرتی سەربازیدا نییە، بەڵکوو مەرجێکی حەتمی و دڵنیاییەکی ژیارییە بۆ مانەوە و بەهێزبوون و پاراستنی سەقامگیری ئەم ئەزموونە سیاسییە لە بەرانبەر گۆڕانکارییە ناوچەییەکاندا. بوونی سوپایەکی نیشتمانیی یەکگرتوو نەوەکوو هەر بەرگری لە قەوارەی هەرێم دەکات، بەڵکوو قەڵغانێکە بۆ هەموو ئەو بەهایە مەزنانەی کە لە باکوور و ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاواوە بە خوێن و خەبات پارێزراون.
ئەزموونی تاڵی ڕابردوو فێری کردین، کە سەربەخۆیی، پاراستنی سەروەری و گەیشتن بە مافە ڕەواکان تەنیا بە بەرزکردنەوەی درووشم و ڕێکخستنی یادکردنەوەکان بەدی نایەن، بەڵکوو مەرجی سەرەکییان بریتییە لە بنیاتنانی ناوماڵێکی پتەو، ئابوورییەکی بەهێز و سوپایەکی نیشتمانیی سەردەمیانە کە تەنیا ملکەچی یاسا و فەرماندەیی دامەزراوە فەرمییەکانی نیشتمان بێت. لە ساڵوەگەڕی ئەو وێستگە مەزنەی ڕێفراندۆمدا، گەورەترین ڕێز و وەفاداری بۆ خوێنی پاکی شەهیدان و خەباتی ماندوونەناسی گەلی کوردستان لە هەموو پارچەکان ئەوەیە، کە کۆتایی یەکجارەکی بە دووبەرەکیی سەربازی بهێنرێت و هەنگاوەکان بۆ دروستکردنی هێزێکی نیشتمانیی یەکگرتوو خێرا بکرێن، چونکە پاراستنی ئایندەی کوردستان لە جیهانە پڕ لە گۆڕانکارییەکەدا، تەنیا لە سایەی هێزێکی نیشتمانیی سەراسەری و یەکخراودا مسۆگەر دەبێت.
