مرۆڤ بەپێی فەلسەفەی هەبوون (Existentialism)، بوونەوەرێکە پێش ئەوەی پێناسەیەکی ئامادەبووی بۆ دابنرێت، هەیە. بوونی کورد و داواکاریی بۆ سەربەخۆیی لەم خاكەدا، بەر لەوەی بڕگەیەکی جوگرافی، ماددی یان سیاسی بێت، قەیرانێکی قووڵی هەبوونە. لە کاتێکدا فەیلەسوفانی وەکوو هایدیگەر و جان پۆڵ سارتر جەختیان لەوە کردەوە کە مرۆڤ ئازاد لەدایک دەبێت، مێژووی هاوچەرخی کورد نیشانەی پێچەوانەکەیەتی؛ نەتەوەیەک لەناو سنوورە دەستکردەکاندا و لە دەرئەنجامی ڕێککەوتننامە سیاسییەکاندا، زۆرداری لە مافی بڕیاردانی بەسەر چۆنیەتیی هەبوونی خۆیدا کراوە و ناسنامەکەی کراوە بە ئامانجێک بۆ تواندنەوە. لە سەردەمی ئێستادا، پرسی سەربەخۆیی کورد و کوردستان تەنها داوایەکی سیاسی نییە، بەڵکوو بەدیهێنانی مافێکی بنەڕەتیی هەبوونە، سەربەخۆیی فیکری و ڕەتکردنەوەی یەکجارەکیی سەپاندنی دەسەڵاتی داگیرکەرانە.
لە ڕوانگەی فەلسەفەی هەبوونەوە، نەتەوە یان تاک تەنها لە ڕێگەی دانیپێدانانی ڕاستەقینە بۆ ئازادییەکەی قەوارەی خۆی دەبینێتەوە. بۆ کورد، پەیوەندی لەگەڵ دەسەڵاتە داگیرکەرەکاندا هەمیشە لەسەر بنەمای نەبینین، داپڵۆسین و سڕینەوە بنیاد نراوە. ئەم سیستەمە داگیرکەرانە لە ڕوانگەی فەلسەفەوە، نوێنەرایەتی ئەو ئەویدیکەیەی زۆردارە دەکەن کە هەوڵ دەدات بوونی کورد بچووک بکاتەوە بۆ ژیانێکی بایۆلۆجیی بێماف و بێ سەروەریی. کاتێک مافی پێکهێنانی دەوڵەت و سەربەخۆیی سیاسی لە نەتەوەیەک دەسەندرێتەوە، ئەمە تەنها بێبەشکردن نییە لە دەسەڵات، بەڵکوو هەوڵێکی بەردەوامە بۆ ڕاگرتنی ئەو نەتەوەیە لە دۆخی ژێردەستەیی و پاشکۆیی ڕۆحیدا، تاوەکوو هەمیشە وەک بوونەوەرێکی کەمتر لە ئاستی ئازادیی تەواودا سەیر بکرێت.
فەلسەفەی هەبوون جەخت لەسەر چەمکی ڕەسەنایەتی دەکاتەوە؛ واتە کۆمەڵگە یان نەتەوە بە کردەیی ئازادیی خۆی بەدەستبهێنێت، نەک ئەوەی لە ژێر ڕەحمەتی ئیرادەی داگیرکەراندا بمێنێتەوە. درێژەدان بە دۆخی کۆیلایەتی یان قبوڵکردنی دەسەڵاتی سەپێنراو، جۆرێکە لە خۆخەڵەتاندنی مێژوویی. لە سەردەمی ئێستادا، پرسی سەربەخۆیی ڕووبەڕووی بڕیارێکی یەکلاکەرەوە دەبێتەوە: ئایا کورد لە ژێر باری چەمکە ساختەکانی پێکەوەژیانی زۆرەملێدا دەمێنێتەوە، یان بوێریی ئەوەی دەبێت ئازادیی تەواوەتی هەڵبژێرێت و داگیرکەران لە خاکی خۆی دوورخاتەوە؟ وەدەرنانی داگیرکەران و بەدەستهێنانی سەربەخۆیی تەنها ئامانجێکی ناوچەیی نین، بەڵکوو بڕیارێکی وجودییە بۆ بەئاگابوونەوەی نەتەوەیی؛ چونکە ئازادی لە دیدی ئەم فەلسەفەیەدا بەرپرسیارێتییەکی گەورەیە بۆ ڕەتکردنەوەی هەموو شێوازەکانی ژێردەستەیی و تەسلیمبوون.
مرۆڤی کورد لە سەردەمی مۆدێرندا و لەناو هاوکێشە ئاڵۆزەکانی بەرژەوەندیی نێودەوڵەتیدا، هەست بە جۆرێک لە نامۆیی قووڵ دەکات. لەلایەکەوە جیهان باسی مافی بڕیاردانی چارەنووس و دیموکراسی دەکات، لەلایەکی تریشەوە لە بەرامبەر پرسی سەربەخۆیی کوردستاندا چاوپۆشی لە زوڵمی داگیرکەران دەکرێت کاتێک بەرژەوەندییە ئابووری و جوگرافییەکان دێنە پێشەوە. ئەم دووڕووییەی سیستەمی نێودەوڵەتی، کوردستانیان دەخاتە سەر ئەو باوەڕەی کە سەربەخۆیی بە بەخششی دەرەکی بەدەست ناهێنرێت، بەڵکوو بە ئیرادەی ناوەخۆیی و ڕەتکردنەوەی کردەییی داگیرکاریی لەسەر عەرز دەسەپێنرێت، چونکە جیهانی دەرەکی هەرگیز ماف بەسەر سینییەکی زێڕدا پێشکەش بەو کەسانە ناکات کە خۆیان بۆی تێنەکۆشاون و باجەکەیان نەداوە.
بەپێی بیرمەندانی فەلسەفەی هەبوون، ڕەتکردنەوەی ستەمکاری و وەستاندنەوە دژی داگیرکاریی، مانای ڕاستەقینەی بەخشینە بە هەبوونی مرۆڤ. پرسی سەربەخۆیی کوردستان لە سەردەمی ئێستادا، لە ڕووی فەلسەفییەوە، لوتکەی هەوڵەکانە بۆ دەرچوون لە سێبەری نەبوون و گەیشتن بە سەروەریی تەواو. هەموو هەنگاوێک بەرەو وەدەرنانی دەسەڵاتی داگیرکەران و بەهێزکردنی ئیرادەی سەربەخۆیی، سەلماندنی ئەو ڕاستییەی بێئەملاوئەولایەیە کە نەتەوەی کورد شایستەی ئەوەیە خۆی بڕیار لەسەر چارەنووسی خۆی بدات و کۆتایی بە مێژوویەکی درێژ لە ستەمکاری و چەوسانەوە و ژێردەستەیی بهێنێت.
سەربەخۆیی کوردستان تەنها دروشمێکی سیاسیی کاتیی نییە، بەڵکوو مافێکی فەلسەفی، مێژوویی و ئەخلاقییە بۆ ڕزگاربوون لە ستەمی داگیرکەران. هەتاکوو ئیرادەی مرۆڤی کورد بۆ ژیانێکی ئازاد، سەربەخۆ و بێ داگیرکەر بەردەوام بێت، فەلسەفەی هەبوون پێمان دەڵێت کە ئەم هەوڵە ڕەتکردنەوەی ڕەهایی کۆیلایەتییە و دووپاتکردنەوەی ئەو ڕاستییەیە کە بوون، ئازادیی و سەربەخۆیی خاکی نیشتمان، سێ ڕەهەندی دانەبڕاوی ناسنامەی هەبوونی کورد و کوردستانن لە ئێستا و داهاتوودا.
