کارزان عزیز
ئازادیی ڕادەربڕین و دابینکردنی زەمینەیەکی لەبار بۆ کاری ڕۆژنامەگەری لە هەرێمی کوردستان دا، لە قۆناغێکی هەستیار و پڕ لە گرێکوێرە و ئالنگاریدا دەژیێت. کە تێیدا ژینگەی کارکردن بۆ ڕۆژنامەنووسان ڕۆژ بەڕۆژ ڕووبەڕووی بەربەستی فرەلایەن دەبێتەوە. لە واقیعی کرداریی ئێستادا، سەرەڕای بوونی دەستکەوتە یاساییە سەرەتاییەکان، بەڵام بۆشاییە قووڵەکان لە جێبەجێکردنی بنەماکانی دیموکراسیدا وایکردووە، کە ئازادیی ڕادەربڕین هەمیشە لەژێر مەترسی و هەڕەشەی بەردەوامدا بێت.
یەکێک لە خاڵە سەرەکییەکان، کە ڕێگری لە بەردەم کاری سەربەخۆی ڕۆژنامەگەری دروست دەکات، ئاڵۆزییە یاساییەکان و پشتگوێخستنی یاسا تایبەتەکانە لە کاتی لێپێچینەوە و دادگاییکردنەکاندا. لە کاتێکدا دەبێت کێشە پیشەییەکان تەنیا لە چوارچێوەی یاسای تایبەت بە ڕۆژنامەگەریدا یەکلایی ببنەوە، بەڵام زۆرجار پەنا بۆ یاسا گشتییەکان، یان یاسای خراپ بەکارهێنانی ئامێرەکانی پەیوەندی دەبرێت، کە ئەمەش بۆشاییەکی گەورە لەنێوان پارێزگاریی یاسایی و پارێزگاریی ڕاستەقینەی ڕۆژنامەنووسدا دروست دەکات. ئەم شێوازە مامەڵەیە دەبێتە هۆی ئەوەی ڕۆژنامەنووسان لە کاتی بڵاوکردنەوەی بەدواداچوونە هەستیارەکان یان ڕەخنەگرتن لە گەندەڵی، ڕووبەڕووی سزای قورس و هەڕەشەی دەروونی و تەنانەت توندوتیژیی جەستەییش ببنەوە.
جگە لە لایەنی یاسایی، قەیرانێکی دیکەی قووڵ لە پێکهاتەی دامەزراوەیی میدیادا بوونی هەیە، کە سەربەخۆیی پیشەیی دەخاتە ژێر پرسیارەوە. زۆرێک لەو دەزگایانەی خۆیان وەکوو سەکۆیەکی سەربەخۆ دەناسێنن، لە ناوەڕۆکدا، بە تەواوی بەحیزبی کراون، یان کەوتوونەتە ژێر هەژموونی قورسی ئابووریی بازرگان و دەسەڵاتدارانەوە. نەبوونی سەرچاوەی دارایی سەربەخۆ و پشتپێبەستنی بێ مەرج بە حیزبی سیاسی یان بەخشەرەکان وایکردووە، کە میدیا لە ئەرکی ڕەسەنی خۆی، کە چاودێریکردنی دەسەڵاتە دوور بکەوێتەوە و ببێتە ئامرازێک بۆ پاساوهێنانەوە بۆ قەیرانەکان و شاردنەوەی ڕاستییەکان، ئەمەش بێلایەنیی هەواڵ و ڕاپۆرتە پیشەییەکانی بە تەواوی پەکخستووە.
لە لایەکی دیکەوە، هاتنەپێشەوەی سەردەمی دیجیتال و پلاتفۆڕمە ئۆنلاینەکان دووڕێیانێکی دووفاقەی دروستکردووە. هەرچەندە سنوورەکانی سانسۆری نەریتگەرایی شکێنراون و خێراییەکی گەورە لە گواستنەوەی زانیاریدا دروستبووە، بەڵام دیاردەی بڵاوبوونەوەی زانیاریی ناڕاست و هەواڵی چەواشەکارانە بووەتە پاساوێک بۆ توندکردنەوەی کۆت و بەندەکان”. ئەم بارودۆخە نالەبارە دیاردەکەی “خۆپاراستنی ناچارەکی” پەرەپێداوە، بەجۆرێک، کە ڕۆژنامەنووس خۆبەخۆ خۆی لە ورووژاندن و باسکردنی دۆسێی هەستیارەکان” بەدوور دەگرێت، بۆ ئەوەی تووشی کێشە نەبێت. لەم نێوەندەشدا، لاوازیی پێگەی سەندیکا و ڕێکخراوە پیشەییەکانی ڕۆژنامەنووسان لە کاتی قەیرانە گەورەکاندا، نەیتوانیوە وەکوو قەڵغانێکی بەهێز بەرگری لە مافی پێشێلکراوی کارمەندانی ڕاگەیاندن بکات، و ئەمەش کەشی “دەربازبوون لە سزادان” زیاتر ئەستوور کردووە.
بۆ تێپەڕاندنی ئەم قەیرانە و ڕەخساندنی ژینگەیەکی سەلامەت و ئازاد بۆ ڕۆژنامەنووسان لە هەرێمی کوردستاندا، جێبەجێکردنی چەند هەنگاوێکی ستراتیجی و کرداری مەرجێکی بنەڕەتییە:
یەکەم: سەروەری و باڵادەستیی یاسای تایبەت: پابەندبوون بە جێبەجێکردنی یاسای ڕۆژنامەگەری لە کێشە پیشەییەکاندا و دوورخستنەوەی دادگاییکردنی ڕۆژنامەنووسان لە چوارچێوەی یاسا گشتییەکان، هەروەها یەکلاکردنەوەی کەیسەکان لە ڕێگەی کەناڵە یاساییە تایبەتمەندەکانەوە.
دووەم: مسۆگەرکردنی دەستگەیشتن بە زانیاری: ئاسانکاریی تەواو و بێ مەرج بۆ ڕۆژنامەنووسان لە بەدەستهێنانی زانیاری و بەڵگەنامە فەرمییەکان لە فەرمانگە و دەزگا حکوومییەکاندا، چونکە ئاشکرابوون و شەفافیەت گەورەترین کۆسپە لە بەردەم گەندەڵیدا.
سێیەم: پاراستنی تهواوی ئاسایشی ڕۆژنامەنووس: سەپاندنی سزای تووند بەسەر ئەو کەس و لایەنانەی کە دەستدرێژی، یان هەڕەشە دەکەنە سەر ڕۆژنامەنووسان لە کاتی بەجێگەیاندنی ئەرکەکانیاندا، بەجۆرێک کۆتایی بە کەشی دەربازبوون لە سزا بهێنرێت.
لە کۆتاییدا، ئازادیی ڕادەربڕین و کاری میدیایی هەمیشە هەڕەشە نییە بۆ سەر ئارامی و سەقامگیری، بەڵکوو کۆڵەکەی سەرەکی و بزوێنەری دروستبوونی کۆمەڵگەیەکی هۆشیار و شەفاف و خاوەن متمانەیە. پاراستنی سەربەخۆیی ڕۆژنامەنووس لە بنەڕەتدا پاراستنی مافی ڕەوای هاووڵاتییە بۆ گەیشتن بە ڕاستییەکان و بنیاتنانی داهاتووێکی پێشکەوتوو.
