راستە پرسگرێکا کوردان/ پارتی و یەکێتی، دوور رەهێن خوە دکێشیتە دیرۆکێ، بەلێ تشتێ گرینگ ئیرۆ چ بهێتەکرن باشترە. ئیرۆ کورد نە خوەیی پرۆژەکێ نیشتیمانینە و نە ژی گۆتارەکا هەڤبەش هەیە، دا کۆ کوردان ل هەڤ کۆم بکەت. ئێدی خالا لاوازا ئیرۆ، نە ژ چالاککرنا پەرلەمانی دهێت، بەلکۆ ژ نەبوونا “کەسەکێ خوەیی کاریزما، قانوونەکا هەڤپار و پرۆژەکێ نیشتیمانی” دهێت.
هەروەکۆ دیرۆک دبێژیتە مە، ب سایا هلبژارتن و پەرلەمانی، ل ئیتالیا فاشیزم/ “موسۆلینی/ 1922” و ل ئەلمانیا نازیزمێ “هیتلەر/ 1933″، دەسەلات وەرگرت، بەلێ نە بەس چارەسەریا ئارێشێن ڤان ولاتان نەهاتەکرن، بەلکۆ ئەڤ هلبژارتن و پەرلەمانە بوونە خالەکا رەش، د دیرۆکا ڤان هەردوو ولاتان دا. هەروها راستە خوە پەرلەمانێ کوردستانێ/ 1992 ژی هاتیە ئاڤاکرن، بەلێ پا سالا 1994 شەرێ براکوژی درستبوویە و سالا 2016 دەرگەهێ پەرلەمانی هاتەگرتن. لەورا ئارگومێنتا ئیرۆ، کۆ ب روونشتنا پەرلەمانی، دێ ئارێشا کوردان چارەسەرکەت، گەلەکا ژ دوورهێلی و راستیێ دوورە. بنێرە دەولەتێن داگیرکەرێن کوردستان و دەڤەرێ ژی، خوە “پەرلەمان، قانوون، دەستوور و…” هەنە، بەلێ ماف و دادپەروەری نینە. سەرباری، پارت و پەرلەمانی ژی، ل سەر قالبێ “مالبات، قەبیلە و هۆز”، هاتینە ئاڤاکرن. لەورا ئیرۆ کوردستان پێدڤی ئاشتیەکا نەتەوەیییە، دا کۆ جارەکا دی پەرلەمان و حکوومەتا هەرێمێ ئەکتیڤ ببنەڤە.
ئیرۆ ئەم ب تەڤ پیڤان و کێشانان، ل بەر گەفێن هلوشیانا جڤاکی/ ئەقلینە. لەورا ئەڤ رەوشە، ئێدی هند خوە ل بەر نەبەرپرسیاریا رێبەرێن کورد ناگریت، چونکۆ رێبەرێن کورد ژ بەر خوە، ئاگەهـ ژ جڤاکی/ ملەتی نەمایە. ل ڤێرێ مرۆڤ دکاریت پرسەکێ، ژ دەسەلاتا کوردی: “سەرۆکێ هەرێمێ، سەرۆکێ وەزیران و سەرۆکا پەرلەمانی” بکەت، گەلۆ هوون هەست ب بەرپرسیاریا خوە یا دیرۆکی وەک سەرۆک دکەن؟ راستە دبێژن، “شاهـ خەلکی برێڤەدبەن و بەرژەڤەندی ژی شاهان برێڤەدبەن/ رۆهان”([) علالي لمیاء و قندوز ایمان ـــ الأسس الفلسفية لرفض الانظمة الشمولیة عند حنة ارنت ـــ مذکرة تخرج لنیل شهادة ماستر أکادیمي في الفلسفة، جامعة الجیلالي بونعامة خمیس ملیانة، کلیة العلوم الإنسانیة و الاجتماعیة، السنة الجامعیة: 2018/ 2019 ص37.])، بەلێ ڤان 35 سالان خویاکر، کۆ هوون نە بەس نکارن ملەتی برێڤەببەن، بەلکۆ هوون نکارن خوە ژی وەک مالبات برێڤەببەن!
راستە دبیت ملەت بکارن ب سایا تڤەنگێ خوە رزگار بکەن، بەلێ نکارن ب هشمەندیا تڤەنگێ فەروەری و ب هەڤرا ژیانێ بکەن. هەروها راستە پێشمەرگە وەک دەزگەهەک نە ئارێشەیە، بەلکۆ چاخێ پێشمەرگێ نەتەوەیی، دبیتە پێشمەرگەهێ پارتا دەسەلاتێ. راستە دڤێت مرۆڤ وێ ژی بێژیت، گەلەک تەڤگەرێن رزگاریخواز، نە هلگرێن پرۆژێن فەروەری/ دەولەتێنە، چونکۆ رزگاریا نیشتیمانی قووناغەکا دیرۆکێیە، بەلێ دەولەت/ دەسەلات پرۆژەکێ بەردەوامێ ل سەر “قانوون، سازی و…” دچیتە. ئها ل ڤێرێ، پرسیارا گرینگ: کێ ئیرۆ هێز/ چەک هەیە و کێ ژی پرۆژێن دەولەتێ/ دەسەلاتێ هەنە؟ ب راستی، سەقامگیریا دەسەلاتان ب ترسێ ناهێتەکرن، بەلکۆ ب دادپەروەریێ و ژێیاتیێ دهێتەکرن. لەورا کولتورێ “ترس و شەرم”ێ، ژ لایێ پەرستگەهـ/ خواندنگەهێڤە هاتیە چاندن. ژ بەر هندێ، پەیڤا ترسێ ژ دەڤێ مرۆڤێ کورد ڤەنابیت، چونکۆ مرۆڤ چ بێژیت، دێ بەرسڤ “ئەز دترسم…”. لەورا ژی، یەک ژ پرسگرێکێن مەزن و ئالۆزێن دەڤەرێ، نکارینە پرسێن، کۆ ژ سینۆرێن “ترس، شەرم و پیرۆزی”ێ دەرباز ببن، ژ ئەقلێ خوە بکەن. ئەڤێ یەکێ، مرۆڤەکێ پری گرێ، تۆلڤەکەر و پشتگوهـ ئێخستنا یێ هەمبەر ئافراندیە و مرۆڤەکێ بێ خەون و پرۆژە بەرهەڤکریە. ئێدی بێدەنگی ل سەر پەردەپۆشیا ب ناڤێ پیرۆزی و قەدەغە ب خوە، رادەستبوونا دوورهێلێ هەییە.
ب راستی، گرفتێن ئیرۆ ب خوە، گرفتێن ئەقلی/ باژارڤانیێنە، چونکۆ چاخێ ملەت ژ بیردانکێن خوە دهێنە دابران، هنگی ملەتێن بیردانکێن خوە هندا دکەن، وی چاخی ملەت بیردانکێن خوە یێن هزری ژی هندا دکەن، لەورا نکارن پاشەرۆژا خوە ئاڤا بکەن، بەلکۆ دوهیا خوە دووبارە دکەن.
ب گەلەمپەری، هزر نکارن وەرارێ بکەن، تا کۆ خوە راستی پرسیارێن گران نەبینن. لەورا ئاستی ب گۆتارێن پۆپولیزمێ و درووشمێن مەزن ناهێتەکرن، بەلکۆ چاخێ تێهزرکرن، رەخنە و مەعریفە دبنە دیاردێن ئێلیتەیا جڤاکی. ئەڤ یەکە نە رەشبینی و کورتبینیە، بەلکۆ دوورهێل و پێشهات ڤێ یەکێ دبێژن. ئەڤ سەروبەرێ ئیرۆ کورد دکەن، مرۆڤ دکاریت ب “رووتبوونا سیاسەتێ” ب ناڤ بکەت. راستە نەرازیبوون جورەکێ روومەتێیە، بەلێ ناگەهیتە ئاستێ واتەیێ. ئانکۆ بێهودەییا ئیرۆ ل ولاتێ مە هەیی، جورەکێ بێهودەیا مەلوولیە، نەک بێهودەیەک نەرازیبوونە. بنگەهێ بێهودەیێ، ژ ڤالاتی و بێواتەیێ دهێت. بێهودەییا مەلوولی ژی، ژ ئەنجامێن خوە نە ل بەرگرتنێ دهێت. پرسیارا گرینگ، گەلۆ پێهودەیی چارەسەریا پرسگرێکێن ئیرۆیە یان ژی گیروکرنا هلوەشیانێیە؟ بەرسڤا ڤێ پرسیارێ، دخوازیتە جورێن فەلسەفا “مەلوولی، هیڤیبوون و بەرخوەدانێ”.
ب کورتی، راستە ئەم د ناڤبەرا مافداری و سەردەستیێ دا دژین، بەلێ پا دیسان ئاخڤتن ب دلپاكی ل سەر هەر ئارێشەکێ بیت، ب خوە جورەكێ چارەسەریێیە. ب ڤێ هلکۆلین و دوورهێلیێ، مە ئیرۆ پێدڤی ب هەموو کلیلێن ڤەکرن و راڤەکرنا رەوشا خوە هەیە، چونکۆ ئەڤ سەروبەرە، ب بازبەندان ناهێتە چارەسەرکرن! لەورا ئەگەر سەرۆک و دەسەلاتێن کوردان بخوازن، ڤێ ئارێشا ئیرۆ چارەسەر بکەن، بلا پرۆژێن نیشتیمانی، بکەنە ئاشتیا جڤاکی و گرێبەستێن ل هەڤهاتنێ.
