هیوا ساعدی
“کوردم و ژیانم لە پێناوی ڕزگاری و بەختەوەریی نەتەوەکەم بەخت کردووە و بەختی دەکەم”
دوای تێپەڕبوونی نزیکەی سەدەیەک بەسەر یەکێک لە تاریکترین، بەئازارترین و ناپاکترین پیلانگێڕییەکانی دژ بە بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی نەتەوەی کورد، ئەمڕۆ یادی ٩٦ ساڵەی شەهیدکردنی ئیسماعیل ئاغای شکاک ناسراو بە “سمکۆی شکاک” دەکەینەوە. ئەم یادە گەورەیە تەنیا بۆنەیەکی ساڵانەی ئاسایی نییە بۆ خەمباری و شیوەنکردن بۆ ڕابردوو، بەڵکو دەرفەتێکی زێڕین و پێویستیی مێژووییە بۆ قووڵبوونەوە لە چەمکی قوربانیدان، ناسینی ڕاستەقینەی ستراتیجی نەیاران و درکپێکردنی ئەو ڕاستییە تاڵەی کە داگیرکەرانی کوردستان هەمیشە لە ڕێگەی غەدر و خیانەتەوە ویستوویانە دەنگی ئازادیخوازیی نەتەوەکەمان کپ بکەن. سمکۆی شکاک تەنیا سەرۆک عەشیرەتێکی لۆکاڵی نەبوو، بەڵکو ئەو ڕابەرێکی نەتەوەیی خاوەن تێڕوانین و دیدگایەکی سیاسیی قووڵ بوو کە لە کاتێکی زۆر هەستیاری هاوسەنگییە نێودەوڵەتییەکاندا، بەتایبەت لە دوای کۆتاییهاتنی جەنگی جیهانی یەکەم و داڕووخانی ئیمپراتۆریەتە گەورەکانی ناوچەکە، زۆر باش لەو ڕاستییە تێگەیشت کە دەبێت کورد وەک نەتەوە خاوەنی قەوارە، ناسنامە و شوناس و کیانی سەربەخۆی خۆی بێت و چیتر لەژێر سایەی چەوسانەوەدا نەمێنێتەوە. ئەو بە باشی درکی بەوە کردبوو کە بێبەشبوونی کورد لە کیانێکی سیاسیی سەربەخۆ، سەرەکیترین هۆکاری ژێردەستەیی و نەهامەتییەکانییەتی، بۆیە هەموو ژیان و توانای خۆی بۆ بەدیهێنانی ئەم ئامانجە تەرخان کرد.
یەکێک لە تایبەتمەندییە هەرە دیار و درەوشاوەکانی خەباتی سمکۆ شکاک کە زۆرجار لە مێژووی فەرمیدا بە مەبەست فەرامۆش دەکرێت، لایەنە ڕووناکبیری و مەعریفییەکەی بوو. ئەو تەنیا پشتی بە هێزی چەک و جەنگاوەرانی نەدەبەست، بەڵکو باوەڕێکی بێپایانی بە گرنگیی خوێندن، زمانی دایک، ڕۆژنامەگەری و هۆشیاریی گشتیی نەتەوەکەی هەبوو. هەر بۆیە لە شاری ورمێ قوتابخانەی بە زمانی کوردی دامەزراند و بە تێچووی تایبەتی خۆی چاپخانەی هێنا و ڕۆژنامەی “کورد”ی دەرکرد بۆ ئەوەی دەنگی ڕاستەقینەی نەتەوەکەی بگەیەنێتە جیهان. ئەم هەنگاوە پێشەنگانەیە نیشانەی ئەوە بوون کە سمکۆ دەیەویست بناغەیەکی فیکری، کولتووری و دامەزراوەیی بۆ دەوڵەت و قەوارەی داهاتووی کوردستان دابڕێژێت و کۆمەڵگەی کوردی لە نەخوێندەواری و دواکەوتوویی ڕزگار بکات. لە ڕووی سەربازی و مەیدانییشەوە، جوامێرانی شکاک لەژێر سەرکردایەتی ئەودا توانیبوویان بەشێکی بەرفراوان لە خاکی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە ژێر چنگی سوپای تاران ڕزگار بکەن و قەوارەیەکی خۆبەڕێوەبەریی کوردیی ڕاستەقینە بونیاد بنێن کە ببووە مایەی ترسی گەورە و ستراتیجی بۆ دەسەڵاتی نوێی پاشایەتی پەهلەوی لە ئێران دا.
مێژووی ململانێی سەختی سمکۆ لەگەڵ دەسەڵاتی تاران دا، بە ڕوونی بێبڕوایی، درۆ و فێڵبازیی هەمیشەیی داگیرکەران دەسەلمێنێت. کاتێک ڕژێمی تۆتالیتاری ڕەزا شای ماکسیم لە بەرەکانی جەنگدا بە چۆکدا هات و بە هیچ شێوازێکی سەربازی و تەکنەلۆجیای جەنگی نەیتوانی ئیرادەی پۆڵایینی هێزی چەکداری کورد بشکێنێت، پەنای بردە بەر تاکە چەکێک کە مێژوو شاهیدە داگیرکەران هەمیشە لە دژی سەرکردە نیشتمانییە دڵسۆزەکانمان بەکاریان هێناوە، کە ئەویش چەکی ژەهراوی پیلانگێڕیی، فێڵ، ڕێککەوتنی ساختە و خیانەتکردن لە پەیماننامەکان بوو. داستانی غەدرکردن لە سمکۆ شکاک یەکێکە لە پڕئازارترین و پڕپەندترین لاپەڕەکانی مێژووی هاوچەرخی ئێمە. بانگهێشتکردنی فەرمیی سمکۆ بۆ شاری شنۆ بە ناوی گفتوگۆی ئاشتی، نێوەندگیری و قبوڵکردنی مافەکانی کورد، تەڵەیەکی زۆر نامەردانە و دوور لە هەموو بەهایەکی مرۆیی، ئایینی و ئەخلاقی بوو. لە ٢١ی تەممووزی ١٩٣٠، لە کاتێکدا سمکۆ بەهۆی باوەڕبوون بە پرەنسیپەکانی شەرەف و نیشاندانی نیازپاکی خۆی بۆ کۆتاییهێنان بە خوێنڕشتن، بەبێ سوپایەکی گەورەی پارێزەر چووبووە شوێنی دیدارەکە لە شاری شنۆ، لە کاتی گەڕانەوەیدا لە ناو جەرگەی شارەکەدا لە لایەن هێزە سەربازییەکانی حکوومەتەوە گەمارۆ درا و بە فیشەکی ناپاکی شەهید کرا.
ئەو فیشەکانەی کە جەستەی ئەم سەرکردە کاریزماییەیان پێکا، لە ڕاستیدا نیشانەی ترسی قووڵ و مێژوویی داگیرکەران بوو لە هزر و پێگەی کەم وێنەی ئەم ڕابەرە لەناو دڵ و دەروونی جەماوەردا. ئەوان پێیان وابوو بە لەناوبردنی جەستەیی سمکۆ دەتوانن کۆتایی بە داخوازی و خەباتی نەتەوەیی کورد بهێنن، بەڵام نەیاندەزانی کە بیرۆکەی ئازادیخوازی بە کوشتنی ڕابەران کۆتایی نایەت.
ئەمڕۆ دوای تێپەڕبوونی ٩٦ ساڵ بەسەر ئەو کارەساتە نەتەوەییە مەزنەدا، ناوی سمکۆی شکاک لە بیرەوەریی بە کۆمەڵی نەتەوەیی کوردستانیان دا بە بەرزی ماوەتەوە و هەرگیز کاڵ نابێتەوە. مێژووی شەهیدبوونی ئەو نیشانمان دەدات کە داگیرکەرانی کوردستان لە هیچ قۆناغێکدا بڕوایان بە لێکتێگەیشتن و چارەسەری ئاشتیانە نەبووە و تەنیا گفتوگۆ و دانوستان وەک دەرفەتێک بۆ غافڵگیرکردن و لێدانی گورزی کوشندە بەکاردەهێنن.
یەکێک لە وانە هەرە گرنگەکانی شۆڕشی سمکۆ بۆ نەوەی ئەمڕۆ، گرنگیی دەرسوەرگرتنە لە ڕووداوەکانی ڕابردوو، پتەوکردنی هۆشیاریی سیاسی و بەهێزکردنی یەکڕیزیی ناوخۆییە، چونکە نەبوونی یەکگرتوویی لەو سەردەمەدا و دروستبوونی ناکۆکی ناوخۆیی لە نێوان هۆز و ناوچە جیاوازەکاندا، ڕێگەی بۆ دوژمنان خۆش کرد کە پیلانەکانیان سەر بخەن و خاک و نەتەوەکەمان دابەش بکەن و سەرکوت بکەن.
ئەگەرچی جەستەی سمکۆیان تیرۆر کرد، بەڵام ڕۆحی ئازادیخوازیی و ئیرادەی ڕاپەڕین لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان بە نەمری مایەوە و بوو بە سەرچاوەی ئیلهام بۆ سەرجەم قۆناغەکانی تری خەباتی ڕزگاریخوازی گەلەکەمان تا دەگاتە ڕۆژگاری ئەمڕۆمان. یادکردنەوەی سمکۆ شکاک بەڵێن نوێکردنەوەیە لەگەڵ هەموو ئەو بەها و ئامانجانەی کە ئەو و هەزاران تێکۆشەری تر لەپێناویدا گیانی خۆیان بەخت کرد، تا ئەو ڕۆژەی نەتەوەی کورد بە تەواوی مافە ڕەواکانی خۆی شاد دەبێت و بە سەربەرزی لەسەر خاکی خۆی دەژی.
