هیوا ساعدی
لە زانستی جیۆپۆلەتیکدا، کاتێک زمانەوانەکان (دیپلۆماتەکان) و ژەنەڕاڵەکان (سەربازییەکان) پێکەوە لەسەر یەک مێز دادەنیشن، ئەمە بە واتای کۆتاییهاتنی قۆناغی “مانۆڕ” و دەسپێکی قۆناغی “یەکلاییکردنەوە” دێت. ئامادەبوونی فەرماندەیی سێنتکۆم لە ناو جەرگەی جموجۆڵە دیپلۆماسییەکانی ئەمریکا، گەورەترین ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە واشنتۆن چیتر متمانەی بە “بەڵێنە کاغەزییەکانی تاران” نەماوە. ئەمڕۆ ئێران لەبەردەم جەنگێکی فرەڕەهەند دایە کە تێیدا تەنها بەرنامەی ئەتۆمییەکە ئامانج نییە، بەڵکو هەڵوەشاندنەوەی ئەو هەژموونە ناوچەییە و بڕینی دەمارە ستراتیجییەکانی دەوڵەتە.
تێکەڵکردنی هێزی سەربازی لەگەڵ شاندی دانوستاندنکار، پەیامێکی ڕوونی “دڵنیانەبوونی ئەمریکا”یە. واشنتۆن دەزانێت کە پرسەکانی وەک میلیشیا چەکدارەکان، سیستەمی مووشەکی و درۆن، هەروەها هەژموونی ناوچەیی، بابەتگەلێکن کە تاران سازشیان لەسەر ناکات مەگەر لەژێر گوشارێکی سەربازیی ڕاستەقینەدا بێت. لێرەوە، جووڵاندنی هێزەکان نەک تەنها بۆ ترساندن، بەڵکو بۆ ئامادەکاریی مەیدانییە بۆ سیناریۆی “پاش شکستی دیپلۆماسی”.
شیکردنەوەی جوگرافیای سەربازیی ئێران دەری دەخات کە هەر هێرشێکی خێرا، لەناکاو و پان و بەرین، لە دوو دەروازەی ستراتیجییەوە دەست پێدەکات کە دەبنە هۆی لەرزینی پایەکانی دەوڵەت:
یەکەم، دەروازەی باشووری ئێران (شادەماری ژیانی دارایی). ئەم ناوچەیە قورگی ئابووریی ڕژێمە. لێدانی پێگە نەوتی و گازییەکان تەنها وێرانکردنی ژێرخان نییە، بەڵکو بڕینی “سووتەمەنیی سیاسی”ی سوپای پاسدارانە. کاتێک ئابووریی جەنگ هەرەس دەهێنێت، توانای وەڵامدانەوەی سەربازی و تەمویلکردنی میلیشیاکان دەگاتە خاڵی سفر. ئەو ئاسەوارانەی لەم ڕۆژانەدا لە باشوور دەردەکەون، سەلمێنەری دەسپێکی ئەم قۆناغەن.
دووەم، دەروازەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان (قەڵای سەربازی و کورتترین ڕێگا). ڕۆژهەڵاتی کوردستان بەهۆی تۆپۆگرافیا سەختەکەی و هەڵکەوتە ستراتیجییەکەی، کلیلی هەرەسهێنانی تارانە. لێدانی بنکە سەربازییە قورسەکان و تێکشاندنی سیستەمە بەرگرییەکان لە کوردستان، واتای سووتاندنی ئەو قەڵغانەیە کە پارێزگاری لە قووڵایی خاکەکە دەکات. ئەم ناوچەیە وەک پردێک وایە کە هێزە هێرشبەرەکان بە خێرایی دەگەیەنێتە ناو جەرگەی بڕیاردان لە پایتەخت.
لەم باهۆزە سیاسییەدا، کورد نابێت وەک “پاشکۆی ڕووداوەکان” بمێنێتەوە. نیشتمانسازیی کوردی لەم ساتەدا بە مانای گۆڕینی کوردستانە لە “گۆڕەپانی جەنگ”ەوە بۆ “قەوارەیەکی بڕیاردەر”. ئەمەش پێویستی بەم خاڵانەیە:
یەکەم، خاوەندارێتی لە جوگرافیا: پێویستە نەتەوەی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان وەک هێزێکی ڕێکخراو و نیشتمانی ئامادەی “ساتی سفر” بێت. پاراستنی شارەکان، ژێرخانی ناوچەکە و دروستکردنی ئیدارەی خۆجێی لە کاتی هەرەسی ناوەنددا، یەکەمین هەنگاوی نیشتمانسازیی ڕاستەقینەیە.
دووەم، یەکێتیی گوتاری نەتەوەیی/نیشتمانیی: مێژووی کورد پڕە لە “دەرفەتی لەدەستچوو” بەهۆی پەرتەوازییەوە. نیشتمانسازی پێویستی بە یەکگرتووییەکی وایە کە لەگەڵ جیهانی دەرەوە وەک یەکەیەکی سیاسیی خاوەن پڕۆژە مامەڵە بکات، نەک وەک پارچە پارچەی جیاواز.
سێیەم، پڕکردنەوەی بۆشایی دەسەڵات: هەرەسهێنانی تاران بۆشاییەکی گەورە دروست دەکات. ئەگەر کورد وەک نەتەوە ئامادە نەبێت بە دامەزراوەی خۆی ئەو بۆشاییە پڕ بکاتەوە، ئەوا نەیارانی نەتەوەکەمان ئەو دەرفەتە بۆ دژایەتیکردنی مافەکانمان بەکاردەهێننەوە.
ئەو هێرشە “قورس و پان و بەرینەی” کە واشنتۆن و هاوپەیمانەکانی پلانی بۆ دادەڕێژن، تەنها بۆ گۆڕینی ڕەفتار نییە، بەڵکو بۆ داڕشتنەوەی نەخشەیەکی نوێی جیۆپۆلەتیکییە لە ناوچەکەدا. لەم نەخشە نوێیەدا، تەنها ئەو نەتەوانە جێگەیان دەبێتەوە کە خاوەنی ئیرادە، هێز و پڕۆژەی نیشتمانسازیی خۆیانن.
کورد لەبەردەم گەورەترین تاقیکردنەوەی سەدەی بیست و یەکەمدایە. ئاسەوارەکان دەری دەخەن کە تاران چیتر ناتوانێت گەرەنتیی مانەوەی خۆی بکات. بۆیە ئەرکی نیشتمانیی هەر کوردێکە کە لەم قۆناغەدا، نیشتمانسازی بکاتە کاری لەپێشینە. یان ئێستا نیشتمان دەسازێنین و دەروازەکانی ئازادی دەکەینەوە، یان بۆ سەدەیەکی تریش لە پەراوێزی مێژوودا دەمێنینەوە.
کاتی یەکگرتن، کاتی نیشتمانسازی و کاتی بڕیارە مەزنەکان.
Top of Form
Bottom of Form
