تراژیدیای قاڕنێ تەنیا ڕووداوێکی مێژوویی خێرا یان تۆمارکردنی ژمارەیەک لە قوربانیانی بێدەنگ لە لاپەڕەکانی مێژوودا نەبوو، بەڵکو مۆنۆمێنتی برینێکی قووڵ، بێئامان و هەمیشە زیندووی هاوئازاریی نەتەوەکەمانە. وەرچەرخانێکی سووتێنەر، ئازاربەخش و سەمبولیک بوو لە پەیوەندیی نێوان دەسەڵاتی ناوەندی و داواکارییە ڕەواکانی نەتەوەی کورددا. کاتێک دەستەیەک هاووڵاتیی بێتاوان، لە ڕیشسپیان و پیاوان تا ژنان و منداڵان، لە دێهاتێکی بچووکی بەری نەغەدەدا بوونە قوربانیی تۆڵەسەندنەوەیەکی کورتبینانە و توندوتیژییەکی داڕێژراو، پەیامێک زۆر ڕوون و ئاشکرا بۆ جەماوەری کورد لە سراسەری کوردستاندا نێردرا، ئەویش ئەوە بوو کە تا ئەو شوێنەی ئەقڵییەتی سەرکوتکاریی ناوەند زاڵ بێت، هاووڵاتیی کورد وەک هاوبەشێکی بەرامبەر و خاوەن ماف لە چەمک و پرۆژەی نیشتمانسازیدا سەیری ناکرێت و مافی ژیانی بە فەرمی ناناسرێت.
پرسی دەوڵەت و پرۆسەی نیشتمانسازی لە مێژووی هاوچەرخی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، هەمیشە لەسەر بنەمای قاڵبکردنی یەکپارچەیی بە زۆری چەک، فەرامۆشکردنی ناسنامەی پێکهاتەکان و سڕینەوەی فرەیی ئیتنیکی و کولتووری بینا کراوە. کۆمەڵکوژیی قاڕنێ بە ڕوونی نیشانیدا کە کاتێک پرۆسەی نیشتمانسازی لە بری لێکتێگەیشتن، دیاڵۆگ، سەلماندنی کەسایەتیی سەربەخۆ و دانپێنانی مافە کولتووری و سیاسییە بنەڕەتییەکان سەربازگەیی دەکرێت، هیچ شوێنێک بۆ هاوبەشیی ئاشتییانە و پێکەوەژیانی ئارام نامێنێتەوە. قاڕنێ سەلماندی کە زۆرداریی ناوەندی و بەکارھێنانی هێزی ڕەها ناتوانێت کۆڵەکەکانی یەکگرتوویی نیشتمانی لەسەر بنەمای زۆرملێ ڕابگرێت، بەڵکوو تەنیا تۆوی بیری ڕزگاریخوازی، سەربەخۆیی و خۆبەڕێوەبەری لە جەرگەی نەسڵەکانی دوای خۆیدا بە قووڵی دەچێنێت.
مافی دیاریکردنی چارەنووس و بزووتنەوەی سەربەخۆییخوازیی کورد، دادڕانی لەناکاوی بەستێنی کۆمەڵایەتی یان ویستێکی سەرپێیی نییە، بەڵکو دەرهێنراوی ڕاستەوخۆ و بەرهەمی مێژووییی ڕەفتاری شۆڤێنیانە، فەرامۆشکاری و سڕینەوەی جەستەیی و کولتووریی ژێر سێبەری حوکمرانییە ناوەندییەکانە. كاتێك نیشتمانێک یان سیستمێکی سیاسی ناتوانێت ئاسایش، کەرامەت و مافی بنەڕەتیی ژیانی هاووڵاتیانی خۆی لە گوندێکی ئاشتیخواز و بێدۆزی وەک قاڕنێدا بپارێزێت، سەربەخۆیی دەبێتە تاقە پەناگە و بەستێنی هەقانی بۆ پاراستنی بوونی فیزیکی، زمان و کولتووری دایک، و بونیادنانی دادپەروەری لە بەرامبەر سیاسەتی بەردەوامی سڕینەوەدا.
یادکردنەوەی قاڕنێ تەنیا شیوەنگێڕان و گیرۆدەبوون بە ڕابردووەوە نیس، بەڵکو بەئاگابوونەوەیەکی مێژوویی و سیاسیی بەردەوامە. مێژووی هاوچەرخ سەلماندوویەتی کە ئاشتیی ڕاستەقینە و سەقامگیری بە بێ ئەنجامدانی دادپەروەری، شەفافییەت لە بەرامبەر تاوانەکان و دانپێنانی فەرمی بە کارەساتە مێژووییەکاندا نایەتە دی. تا ئەو کاتەی مافی گەلی کورد وەک هاوبەشێکی ڕاستەقینەی مێژوویی و خاوەن ئیرادە قبوڵ نهکرێت، پرسی سەربەخۆیی و ڕزگاریی نەتەوەیی وەک مافێکی ڕەوا و بنەڕەتی لە ویژدانی مێژوویی و سیاسیی گەلەکەماندا بە زیندوویی و چاودێرییەوە دەمێنێتەوە.
ئەم برینە قووڵەی مێژوو نەک هەر بە تێپەڕبوونی کات و ڕەتبوونی دەیەی ساڵان سڕێنراوەتەوە، بەڵکو بووەتە بەشێکی دانەبڕاو لە بیرەوەریی جەمعیی نەتەوەیەک کە بۆ گەیشتن بە ئازادی و کەرامەتی بەرهەق، باجێکی زۆر قورسی لە گیان و ماڵی داوە. قاڕنێ نیشانەی مظلومیەتێکە کە ڕێگەی خەبات درێژتر و قووڵتر دەکاتەوە و بیری ڕزگاری لە مێشکی یەک بە یەکی تاکەکاندا لە نەسڵێکەوە بۆ نەسڵێکی تر چەکەرە پێدەکات. هیچ دەسەڵاتێک بە زەبری هێز، لەسێدارەدان و فێڵکردنی ڕاگەیاندن، ناتوانێت ئیرادەی گەلێک کە داوای کەرامەت و سەربەستی دەکات بشکێنێت. لە کۆتاییدا مێژوو بڕیاری دادپەروەرانەی خۆی دەدات، ناوی قوربانیان وەک شەهیدانی ڕێگەی ئازادی لەسەر لوتکەکان تۆمار دەبێت و ناوی ئەنجامده رانی تاوانەکانیش دەچێتە زبڵدانی مێژووەوە. سەربەخۆیی و ڕزگاری مافێکی سروشتی و ڕەوایە کە هیچ چەک و سەرکوتکارییەک ناتوانێت بۆ هەمیشە ڕێگری لێ بکات.
یادکردنەوەی قاڕنێ تەنیا شیوەنگێڕان نییە بۆ ڕابردوو؛ بەڵکو بەئاگابوونەوەیەکی بەردەوامە. مێژوو سەلماندوویەتی کە ئاشتیی ڕاستەقینە و نیشتمانسازیی جێگیر بە بێ ئەنجامدانی دادپەروەری و دانپێنانی فەرمی بە تاوانە مێژووییەکاندا نایەتە دی. تا ئەو کاتەی مافی گەلی کورد وەک هاوبەشێکی ڕاستەقینەی مێژوویی قبوڵ نهکرێت، پرسی سەربەخۆیی و ڕزگاریی نەتەوەیی وەک مافێکی داڕماو و ڕەوا لە ویژدانی مێژوودا بە زیندوویی دەمێنێتەوە.
