دڵشاد مستەفا
پرسی کورد تەنیا کێشەیەکی نەتەوەیی نییە، بەڵکوو پرسیارێکی بنەڕەتییە سەبارەت بە بنەما ئەخلاقییەکانی سیستەمی سیاسی جیهانی. ڕەگوڕیشەی ئەم کێشەیە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی دوای جەنگی یەکەمی جیهانی، کاتێک وڵاتانی زلهێز بەڵێن و پەیمانەکانیان پێشێل کرد و کوردستانیان دابەش کرد. ئەم دابەشکردنە نەک هەر ستەمێکی گەورە بوو لە نەتەوەیەکی خاوەن خاک و کولتوور، بەڵکوو بووە هۆی دروستبوونی دۆخێکی نائاسایی و نادادپەروەرانە، کە تائێستاش کاریگەرییەکانی بەردەوامە.
کێشەی کورد سیمبولێکە بۆ شکست و دووفاقییەتیی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لە جێبەجێکردنی پرنسیپەکانی مافی چارەنووس و دادپەروەری. هەرچەندە کورد خاوەنی مێژوویەکی دەوڵەمەند و کولتوورێکی ڕەسەنە و ڕۆڵێکی گرنگی لە پاراستنی ئاسایشی ناوچەکە و جیهاندا گێڕاوە، بەڵام هێشتا وەک گەلێکی بێدەوڵەت و مافپێشێلکراو دەمێنێتەوە.
مۆڕاڵی سیستەمی سیاسی جیهانی و پرسی کورد
مۆڕاڵی سیستەمی سیاسی جیهانی لە ڕووبەڕووبوونەوەی پرسی کورد دا ڕووبەڕووی پرسیاری جددی دەبێتەوە. مافی نەتەوەکان بۆ چارەنووس، کە یەکێکە لە بنەماکانی یاسای نێودەوڵەتی، لە حاڵەتی کورد دا پشتگوێ خراوە. ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە بەرژەوەندییە سیاسی و ئابوورییەکان زۆرجار بەسەر بنەما ئەخلاقی و یاساییەکاندا زاڵ دەبن.
پرسیاری دادپەروەری: ئایا چۆن دەکرێت سیستەمی جیهانی بانگەشەی دادپەروەری بکات لە کاتێکدا مافەکانی نەتەوەیەکی گەورەی وەک کورد پشتگوێ دەخرێت؟
سەقامگیری ناوچەیی: سەقامگیری ناوچەکە بە شێوەیەکی بەرچاو بە پرسی کوردەوە بەستراوەتەوە. پشتگوێخستنی ئەم پرسە نەک هەر کێشەکانی کورد زیاتر دەکات، بەڵکوو دەبێتە هۆی ناسەقامگیری زیاتر لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دا.
ڕۆڵی ڕووناکبیران و نووسەران
نووسەران و ڕووناکبیران پاسەوانی ویژدانی کۆمەڵگەن و دەبێت ڕۆڵێکی کارا بگێڕن لە بەرزکردنەوەی دەنگی پرسی کورد.
ڕوونکردنەوەی گێڕانەوەی ڕاستەقینە: پێویستە نووسەران گێڕانەوەی ڕاستەقینەی مێژوو و ئازارەکانی کورد بە جیهان بگەیەنن و ئەو بۆچوونە چەوتانە ڕەت بکەنەوە کە پرسی کورد بچووک دەکەنەوە یان بەلاڕێیدا دەبەن.
هۆشیارکردنەوەی ڕای گشتی: نووسینەکان دەبێت ببێتە پردێک بۆ هۆشیارکردنەوەی ڕای گشتی جیهان سەبارەت بە قووڵایی و گرنگی پرسی کورد و ناچارکردنی حکومەتەکان بۆ دووبارە بیرکردنەوە لە سیاسەتەکانیان.
دەرچوون لە دۆخی نمایش: ئەرکی ڕووناکبیر یان هونەرمەند نمایشکردنی دڵسۆزی نییە بۆ پرسی کوردبوون ، بەهێندی ئەوەی کارکردنە لەسەر هێشتنەوە و گەشەپێدانی ئەو گیانی یەکبوونەی لە دروشمەکانی ڕاچەنینەکەدا بوونەتە وێردی سەر زمانی گەورە و بچووک .
تێزی “کورد و چیاکان” و وەڵامدانەوەی
تێزی دێرینی “کورد لە چیاکان زیاتر هاوڕێیەکی دیکەی نییە” تێڕوانینێکی ناتەواو و سادەکارانەیە. هەرچەندە چیاکان هێمای خۆڕاگری و پارێزەری کورد بوون، بەڵام پێویستە تێزەکە بە قووڵاییەکی زیاتر شرۆڤە بکرێت.
مرۆڤی کورد وەک سەنگەری ڕاستەقینە: گرنگتر لە چیاکان، مرۆڤی کورد خۆیەتی. مرۆڤی کورد بە هزری ئازاد، هۆشیاری نەتەوەیی، ویژدانی زیندوو، سەنگەری ڕاستەقینەی بەرەنگارییە. ئەم مرۆڤە خاوەنی توانای داهێنان و بەرگری و بنیاتنانە.
دەبێت لەوە ئاگادار بین کە هێزی ڕاستەقینە لە ناخی مرۆڤی کورد دایە – لە عیززەتی نەفس و ئازایەتی و خۆڕاگرییەکەی دایە. گەشەپێدانی مرۆڤی کورد لە ڕووی زانستی و کولتووری و سیاسییەوە، بە ئەندازەی پاراستنی خاک و چیاکان گرنگە. ئەمەش بەمانای ئەوە دێت کە پێویستە گرنگییەکی زۆر بە سەر لە نوێ بنیاتنانەوەی ئەو تاکە بدرێت کە لەناوەوە هەلا هەلا بووە .
سازدان بۆ ئایندە
بۆ ئەوەی مرۆڤی کورد ببێتە ئەو هێزە گەورەیەی کە چیاکان سیمبۆلی بوون و ئێستا لە دۆخی متمانەبەخۆبوونێکی گەورەدا دەژی و ئەو مۆڕاڵە بەهێزەی بەردەوام بێت، دەشێت گرنگی بەم خاڵانە بدرێت:
پەروەردە و فێرکردن: بنیاتنانی سیستەمێکی پەروەردەیی پێشکەوتوو کە تاکێکی هۆشیار و ڕەخنەگر و داهێنەر دروست بکات. ئەو هەنگاوەی منداڵان لەم ڕاچەنینە نەتەوەییەی دوایدا نایان زەنگێکی هۆشیارکردنەوەیە کە پەروەردەیەکی دروستی نیشتمانی دەتوانێت چ نەوەیەکی هۆشیار بەرهەم بهێنێت .
پەرەپێدانی کولتوور و زمان: پاراستن و گەشەپێدانی زمان و کولتووری کوردی وەک بنەمای ناسنامەی نەتەوەیی. گەر لەسەر تێزە دیارەکەی هایدیگەر کار بکەین کە زمانی ماڵی بوونە، ئەو بوونە سروشتییەی ئێمە لەم نیشتمانەدا بەستراوەتەوە بە زیندوویی و پارێزگاریکردن لە زمان و کولتوور. بۆ هەموو دنیاشمان سەلماند کە زاری جیاواز ڕێگر نییە لە گیانی پێکەوەیی نەتەوەیی .
هۆشیاری سیاسی و کۆمەڵایەتی: بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاری سیاسی و کۆمەڵایەتی بۆ تێگەیشتن لە ماف و ئەرکەکانی تاک لە هەموو دۆخە جیاوازەکاندا. ئەوەی حیزبی کوردی فەرامۆشی کردووە وەک ئەرک لە ئەستۆی دەستەبژێری کۆمەڵایەتیدایە. ڕۆڵی پیاوانی ئاینی لەم ڕاچەنینەدا کەم نەبوو بۆ بەئاگا هێنانەوەی ئاستە گشتییەکە لەو ئەرکەی لەسەرییەتی بۆ پارێزگاری لە شەرەف و کەرامەتی خۆی و نەتەوەکەی.
بەشداریپێکردنی گەنجان و ژنان: ڕەخساندنی دەرفەتی زیاتر بۆ گەنجان و ژنان بۆ ئەوەی ڕۆڵی کارا بگێڕن لە سەرجەم بوارەکانی ژیاندا. ئەوان لەم ڕاچەنینەی دوایدا بۆ پشتیوانی رۆژاڤا سەلماندیان لە ڕیزی پێشەوەی بەرخودانن .
