هیوا ساعدی
هەتا پرسی نەتەوەكان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست چارەسەر نەبێت، نە ئەو ناوچەیە ئارامی بە خۆیەوە دەبینێت و لە وڵاتانی زلهێز دەتوانن بەرژەوەندیی درێژماوەی خۆیان لە بوونی ڕژێمە ناوەندگەرا و دیكتاتۆرەكاندا ببینن.
هەڵسوكەوتی قازی كاتی لەسێدارەدران كە ڕۆژنامەنووسێكی دەرباری شا دەیانگێڕێتەوە وەك چیرۆك و ئەفسانەی لێهاتووە. قازی لە پێشدا داوا دەكات كە تیربارانی بكەن چونكە لە سێدارەدان ئایینی نییە، بەڵام ڕێگەی پێ نادەن. پاشان وەسێتنامەیەك دەنووسێت كە جێگەی سەرنجە لە باری كۆمەڵایەتییەوە و لە باری ڕامیارییەوە. قازی ئەو مردنەی بە سەركەوتن دەزانی و هەر بۆیە بە حەفت هەنگاو ڕێگەی بۆ لای سێدارەكە پێوا. لە پای سێدارە ڕێگەی نەدا چاوی ببەستن و دەڵێت: حەز دەكەم لە ئاخرین چركەی ژیانیشم دا بە سەربەرزی و چاوی كراوەوە لە نیشتمانی خۆشەویستم بڕوانم.
ڕوو لە خوێنمژانی گەلەکەی دەڵێ: ئێوە “قازی محەمەد”ێك دەكوژن، بەڵام بزانن لە هەر تنۆكە خوێنێكی من، “قازی محەمەد”ێكی دیكە شین دەبێتەوە. داوا لە گەلی كورد دەكەم خەباتی خۆی لەپێناو ڕزگاریی كوردستان پەك نەخات، باوەڕ بە دەوڵەتی خۆفرۆشی تاران نەکات. بژی كورد و كوردستان.
لە بەرەبەیانی ١٠ی خاكەلێوەی ساڵی ١٣٢٦، پێشەوا قازی، حەمە حوسێن خانی سەیف قازی (ئامۆزای پێشەوا) و ئەبولقاسم سەدر قازی (برای پێشەوا) بە دوای حوكم دران لە دوو دادگای نایاسایی و فەرمایشییدا بەدەستی دوژمنانی گەلی كورد لە چوارچرای شاری مەهاباد، واتە هەر لەو شوێنەی كە ٢ی ڕێبەندانی ١٣٢٤هەتاوی كۆماری كوردستان لێی ڕاگەیەندرابوو، لەسێدارەدران و شەهیدكران.
تەرمی ئەو شەهیدانە هەر ئەو ڕۆژە لەسەر شان و پیلی خەڵكی بە شەرەفی مەهاباد لە گۆڕستانی مەلا جامی بە خاكی نیشتمان سپێردران. شوێنی گۆڕەكەیان ئێستاش لەژێر چاودێریدایە.
مێژووی بزاڤی نیشتیمانپەروەریی كوردستان لە هەموو قۆناغەكاندا، مێژوویەكە كە تاكی كورد بە دوای پاراستن و گەشەی ناسنامە و بەدیهێنانی پێگەیەک و گەیاندنی بە ئاستێكە كە ڕۆح و هزری ئەم تاكە ئیتر لە شەڕ بۆ پاراستن و گەشەی خۆی بەرامبەر عەقڵیەت و كاركردنی نەتەوەی داگیرکەر ڕزگاری بووبێت و خۆی لە پارادایمی هاوشانی نەتەوەكانی تر كە لە سیستەم و پێكهاتەی نێودەوڵەتیدا جێگەی شیاوی نەتەوەییان هەیە ببینیتەوە. لووتكەی ئەم ڕەوتە لە “كۆماری كوردستان”دا بەدی دەكرێت.
پێشەوا لە نوتقی ڕاگەیاندنی كۆماردا تیشك دەخاتە سەر ئەو بابەتە كە گەلی كورد گەلێكی تەنیایە، نیشتمانەکەی داگیر و بەشبەش كراوە و لە سەرەتاییترین مافی خۆی كە مافی دیاریكردنی چارەنووسە بێبەشە. ئەم بەشە كورتە لە فەرمایشتەكانی پێشەوای نەمر دەرخەری ئەم ڕاستیەیە كە خوێندنەوەی هزری و ئاوات و خۆزگەی پێشەوا قازی و هەموو خەڵكی مافویستی كوردستان بریتییە لە “مافی چارەنووس” كە ئەو مافە لە هەوێتی خۆماڵی و هەبوونی دەوڵەتی نەتەوەیی كوردستانیی دا خۆی دەبینێتەوە.
لای پێشەوای نەمر و هەموو ئەوانەی لە ڕووی ئاگامەندییان بە قەناعەتی چێكردنی دەوڵەتی نەتەوەیی بە تایبەتمەندیی خاوەنێتیی سیستەم و دامەزراوەی كوردانە گەیشتبوون، چوار پاڵنەری سەرەكی دەوریان هەبوو كە دەرەنجامی سیاسەتی حكومەتە ناوەندییەكان بوون: ١) تەنیا بوون، ٢) داگیركراو بوون، ٣) بەش بەش كرانی خاك و خەڵك، ٤) بێبەشی لە سەرەتاییترین ماف، مافی چارەنووس.
بەڕێوەبەرانی كۆمار باوەڕیان وابوو بە بنیاتنانی دەسەڵاتی كوردی ئەو چوار دیاردەیە نامێنن و بە پێی ویست و بەرژەوەندیی نەتەوەكەیان چارەسەر دەبن. بۆیە كۆماری كوردستان لەبەر ڕووناكایی ئەم هەڵسەنگاندنەدا بە دووی یەكگرتوویی نەتەوەیی لە هەموو بەشەكانی كوردستان دا بوو.
نەتەوەی كورد هاوكات لەگەڵ ئەوەدا كە نەتەوەیەكی زیندوو، خاوەن ناسنامە و زمان و شارستانییەت بووە؛ بەڵام چونكە خاوەن دەسەڵات و كیانی سیاسیی كوردستانیانە نەبووە، بە بەردەوامی لەژێر مەترسیی توانەوە و داگیركاریی نەتەوە سەردەستەكان (فارس، تورك و عەرەب) و زلهێزانی جیهانیدا بووە كە بە هۆی میدیا، ئابووری و تەكنۆلۆجی و بە میكانیزمی فەرهەنگی و سەربازی هەوڵی تواندنەوەیان داوە.
بۆیە دروستكردنی دەوڵەت و دەسەڵاتێكی خۆجێیی كوردانە كە ئەقلییەت و پلانەكانی لەسەر بنەڕەتی بەرەوپێشبردن و پاراستنی چاند و ژیاری نەتەوەیی لە هەموو سێكتەرەكاندا بێت و بوون و ماهییەتی نەتەوەیی و نیشتمانیی كوردستان بپارێزێت؛ لە لای تاكی كورد بەگشتی و دەستەبژێریی كۆمەڵگە بەتایبەت ببووە زەروورەتێكی مێژوویی و هەنووكەیی.
ئەم پێویستییە لە ئێستاشدا ژیانەكیی هەستی پی دەكرێ و لای كۆمەڵی كوردستانی ئێستا ئەوە بووەتە جیهانبینی، كە “تەنیا” بوونی دەوڵەت و دەسەڵاتی كوردی لە پرۆسەی توانەوە و داگیركاریی دەوڵەت-نەتەوەی سەردەست دەی پارێزێت.
دەرەنجامدا لە دامەزرانی كۆماری كوردستان، بەها و ئامانجەكانی كۆمار ئێستاش نیشاندەری ڕێی خەباتی نەتەوەیی لە هەر چوار پارچەی كوردستانن و لە هزر و ئایدیالی هەر تاكێكی کورد.
