لە کاتێکدا هەموو چاوەکان لەسەر گۆڕانکارییەکانی ناو سووریابوون، گەڕەکە کوردییەکانی شێخ مەقسود و ئەشرەفییە لە ناو جەرگەی شاری حەلەب و ناوچەی شەهبا و تەل ڕەفعەتدا، ئێستا ڕووبەڕووی کارەساتێکی مرۆیی گەورە بوونەتەوە، ئەمەش دوای ئەوە هات کە بەهۆی گەمارۆیەکی توندەوە، گەیشتنە ڕێککەوتنێکی ناچاری بە ناوبژیوانی ڕووسیا بۆ کشانەوەی پارێزراوی شەرڤانان و مەدەنییەکان بەرەو ڕۆژهەڵاتی فوڕات. ڕزگاربوون لە حەلەب بۆ کوردەکان لەم ساتەدا هاوشێوەی موعجیزەیە. ئەو خێزانە زۆرەی کە توانیویانە دەرباز بن و ئێستا لە شارەکانی تری ڕۆژاڤا نیشتەجێ بوون، لە ڕێگەی زۆر مەترسیدارەوە هاتوون. بەشێکیان لەو کاتژمێرە سەرەتاییانەی کە هێشتا گرووپە چەکدارەکان بە تەواوی هەموو ڕێگاکانیان نەبەستبوو، توانییان بە خێرایی شارەکە جێبەجێ بێڵن. بەشەکەی تریان لە ڕێگەی قاچاخ و بە پێبڕینی ڕێگای زۆر مەترسیدار لە نێوان سەنگەرەکانی شەڕدا توانیویانە بگەنە دەرەوە و ناچار بوون بە شەو و بە ناو زەوییە کشتوکاڵییەکان و ڕێگە لاوەکییەکاندا بە پێ بڕۆن بۆ ئەوەی نەکەونە دەست گرووپە توندڕەوەکان. ئەم کۆچە زۆرە وەک بارێکی قورس کەوتووەتە سەر شانی شارەکانی تری ڕۆژاڤا و هەموو کەرتەکانی ژیانی ڕووبەڕووی وەستان کردووەتەوە. خنکانی ئەم شارانە لە ناو ئەم قەیرانەدا بە ڕوونی لەم لایەنە مەترسیدارانەدا دەردەکەوێت:
یەکەم: داڕمانی کەرتی تەندروستی، نەخۆشخانەکانی قامیشلۆ و حەسەکە توانای وەرگرتنی ئەم هەموو ئاوارە ماندوو و بریندارەیان نییە کە لە ڕێگایەکی درێژ و پڕ مەترسییەوە هاتوون، کەمیی دەرمان و پزیشک وای کردووە کە ژیانی ئاوارەکان و خەڵکی ڕەسەنی شارەکەش بکەوێتە مەترسییەوە.
دووەم: قەیرانی نان و پێداویستییە سەرەکییەکان، ئەم لێشاوە گەورەیە، فشاری خستووەتە سەر بازاڕ و نانەواخانەکان، بڕی ئارد و خواردەمەنی کە بۆ دانیشتوانی شارەکان دابین کراوە، ئێستا بەشی نیوەی ئەو خەڵکەش ناکات کە تازە هاتوون، ئەمەش برسییەتییەکی گەورە لە ئایندەدا دروست دەکات.
سێیەم: کێشەی نیشتەجێبوون، زۆرێک لەو خێزانانەی لە حەلەب و ناوچەی شەهباوە هەڵاتوون، کە زۆربەیان پێشتر ئاوارەی عەفرین بوون و ئێستا بۆ جاری دووەم تامی تاڵاوی کۆچیان چەشت، ئێستا لە قوتابخانەکان و هۆڵە گشتییەکاندا دەژین چونکە شوێن نەماوە بۆیان، ئەمەش فشارێکی زۆری کۆمەڵایەتی و خزمەتگوزاری دروست کردووە.
چوارەم: مەترسییە ئەمنییەکان، لە ناو ئەم هەموو لێشاوەی خەڵکدا، مەترسی هەیە شانە نوستووەکانی گرووپە توندڕەوەکان دزە بکەنە ناو شارە ئارامەکان و سەقامگیری ناوچەکە تێک بدەن.
داخستنی دەروازەکان و گەمارۆدانی ناوچەکە وای کردووە کە گەیاندنی هاوکاری بۆ ئەم ئاوارە نوێیانە مەحاڵ بێت. ئەگەر ڕێگایەک بۆ گەیاندنی کۆمەک نەکرێتەوە، ئەو شارانەی پێشوازی لە ئاوارەکانی حەلەب دەکەن، خۆشیان لەگەڵ ئەواندا تووشی کارەساتی گەورە دەبن. کەوتنی حەلەب تەنیا لەدەستدانی شارێک نەبوو، بەڵکوو دەستپێکی پیلانێکی زۆر گەورەترە بۆ سەر تەواوی ڕۆژاڤای کوردستان. دەبێت بە ئاگا بین کە ئێستا کە بەرگری لە گەڕەکەکانی حەلەب شکاوە و ئەم شارە بە تەواوی کەوتووەتە دەست هێزە چەکدارەکانی سەر بە جۆلانی، ڕێگا بۆ ئەم گرووپە توندڕەوانە و هاوپەیمانەکانی وەک تورکیا تەخت بووە تا یەک بە یەک ڕوو بکەنە شارەکانی تری وەک مەنبج، کۆبانێ، قامیشلۆ و حەسەکە. ئەم گرووپە چەکدارانە کە لەژێر چەتری تورکیا دا دەجووڵێنەوە، حەلەب وەک تاقیگەیەک دەبینن. کاتێک لەوێ سەرکەوتوو بوون لە بێدەنگکردنی کورد، بێگومان نۆرەی شارەکانی تری ڕۆژاڤا دێت. ستراتیجی تورکیا و گرووپەکانی جۆلانی لەم خاڵەدا یەک دەگرێتەوە کە ئەویش سڕینەوەی هەر جۆرە قەوارە و ئیدارەیەکی کوردستانییە لە باکووری سووریا. ئەوان دەیانەوێت پشتێنەیەکی داگیرکاری درێژ بکەنەوە کە هیچ ناوچەیەکی کوردی تێدا نەمێنێت. مەترسییەکە لێرەدایە کە جۆلانی و هێزەکانی تری ئۆپۆزسیۆن، حەلەب وەک کلیلی دەسەڵات دەبینن و دوای کۆنترۆڵکردنی، هەموو هێز و چەکەکانیان دەخەنە گەڕ بۆ هێرشکردنە سەر ناوچەکانی تری ڕۆژاڤا. تورکیاش کە ساڵانێکە چاوەڕێی دەرفەتێکی لەم شێوەیە دەکات، لە ڕێگەی ئەم گرووپانەوە دەیەوێت خەونە کۆنەکەی بۆ داگیرکردنی تەواوی سنوورەکان بەدی بهێنێت. بۆیە پاراستنی دەستکەوتەکان لەم قۆناغەدا، تەنیا بەرگری نییە لە چەند شارێک، بەڵکوو بەرگرییە لە کۆبانێ و قامیشلۆ و هەموو ئەو دەستکەوتانەی کە کورد بە خوێن بەدەستی هێناون. ئەگەر ئەمڕۆ بێدەنگ بین لە هەمبەر ئەوەی دوای کەوتنی حەلەب ڕوودەدات، سبەی دەبێت لە ناو جەرگەی شارەکانی تری ڕۆژاڤا ڕووبەڕووی هەمان چارەنووس ببینەوە.
دەروازەی سێمێلکا
لە کاتێکدا شارەکانی ڕۆژاڤای کوردستان لە ژێر قویرسترین فشاری مرۆیی و سەربازیی دان، پرسی کردنەوەی دەروازەی سێمێلکا دەبێتە پرسی ژیان و مردن. ئێستا ڕۆژاڤا لە نێوان دوو گەمارۆی کوشندەدایە، لە لایەکەوە هێزە چەکدارەکانی سەر بە جۆلانی و تورکیا دوای کۆنترۆڵکردنی حەلەب و دیمەشق بە چەک و بۆردومان هێرش دەکەن، لەلایەکی تریشەوە دەروازەی سێمێلکا وەک تاقە دەمارە خوێنبەری ناوچەکەیە، بە ڕوویاندا داخراوە. ئەم داخستنە لەم کاتە هەستیارەدا، تەنیا داخستنی سنوور نییە، بەڵکوو تەواوکردنی ئەو بازنەی خنکاندنەیە کە دوژمنانی کورد دوای ڕووخانی تەواوەتی ڕژێمی ئەسەد و هەڵوەشانەوەی هەموو ڕێککەوتنە ئەمنییەکانی پێشوو دەستیان پێ کردووە. ئەگەر دەروازەی سێمێلکا بکرێتەوە، ڕۆژاڤای کوردستان جارێکی تر دەبووژێتەوە و هەناسە دەدات. کردنەوەی ئەم دەروازەیە دەبێتە هۆی ئەوەی فشاری یەکجار زۆر لەسەر شارەکانی وەک قامیشلۆ و حەسەکە کەم ببێتەوە. کاتێک ڕێگا دەکرێتەوە، دەرمان و پێداویستییە پزیشکییە بەپەلەکان دەگەنە دەستی ئەو هەزاران ئاوارەیەی کە لە حەلەب و تەل ڕەفعەتەوە بە برینداری و ماندوویی هاتوون، ئەمە وادەکات نەخۆشخانەکان نەکەون و بتوانن بەردەوام بن لە چارەسەرکردنی خەڵک.
جگە لە لایەنی تەندروستی، کردنەوەی سێمێلکا بازاڕەکانی ڕۆژاڤا لە داڕمان ڕزگار دەکات. گەیشتنی خۆراک و پێداویستییە سەرەکییەکان وادەکات نرخی کەلوپەل دابەزێت و قەیرانی نان و سووتەمەنی بەرەو چارەسەر بڕوات. کاتێک شارەکانی وەک قامیشلۆ لە ڕووی ئابووری و مرۆییەوە بەهێز بن، دەتوانن باشتر ڕووبەڕووی ئەو هەڕەشانە ببنەوە کە لە لایەن تورکیا و گرووپەکانی جۆلانییەوە دوای گۆڕانکارییەکانی حەلەب دەکرێن. زۆر جێگەی داخە کە لە کاتێکدا خوشک و برایانمان لە حەلەب و تەل ڕەفعەت و شارەکانی تری ڕۆژاڤا لەژێر بۆردومانی توندڕەوەکاندان، لەم لایەشەوە دەروازەکان لەسەریان داخرابێت. کردنەوەی سێمێلکا گەورەترین هاوکارییە کە لەم ساتەدا پێشکەش بە ڕۆژاڤا بکرێت، چونکە بەبێ ئەم ڕێڕەوە، هەموو هەوڵەکان بۆ مانەوە و بەرگری بەرەو لاوازی دەچن. سێمێلکا تەنیا دەروازەیەک نییە، بەڵکوو تاکە هەناسەیەکە، کە دەتوانێت ڕۆژاڤا لە خنکان و داڕمانی یەکجاری بپارێزێت.
سێمێلکا وەک دەمارە خوێنبەری مانەوە
کاتێک سەیری نەخشەی سیاسی و مرۆیی ڕۆژاڤای کوردستان دەکەین لەم ساتەدا، شارەکان لە نێوان چەندین گەمارۆی جیاوازدا دەبینین. لە لایەکەوە هێزە چەکدارەکانی ئۆپۆزسیۆن و تورکیا دوای ڕووخانی ڕژێمی پێشوو بە هەموو قورسایی خۆیانەوە هێرش دێنن، لە لایەکی تریشەوە شارەکان بەهۆی لێشاوی ئاوارەکانی حەلەب و تەل ڕەفعەت و نەبوونی پێداویستییەکانەوە خەریکە دەخنکێن. لەم کاتەدا، دەروازەی سێمێلکا تەنیا خاڵێکی سنووری نییە، بەڵکوو تاکە دەلاقەیە کە ڕووناکی و ژیانی لێوە دەبینرێت.
ئێستا ڕۆژاڤای کوردستان ڕووبەڕووی قورسترین جۆری گەمارۆ بووەتەوە. شارەکانی وەک قامیشلۆ و حەسەکە کە بڕبڕەی پشتی ئابووری و سەقامگیری ناوچەکەن، لە ژێر فشارێکی مرۆیی بێوێنە دان. کاتێک دەروازەی سێمێلکا داخراوە و ڕێگاکانی ناوخۆی سووریاش بە تەواوی پچڕاون، واتە ڕێگری لە گەیشتنی دەرمان بۆ بریندارەکان، ڕێگری لە گەیشتنی خۆراک بۆ منداڵە برسییەکان و ڕێگری لە هەموو ئەو هاوکارییانە کراوە، کە دەتوانن بەرگریی کورد لە بەرامبەر توندڕەوەکاندا لەم قۆناغە نوێیەدا بەهێز بکەن. داخستنی ئەم دەروازەیە لەم کاتەدا، وەک ئەوە وایە دەست لە گەرووی شارەکان بنێیت و داوای هەناسەدانیان لێ بکەیت.
کردنەوەی دەروازەی سێمێلکا دەبێتە هۆی ئەوەی هاوسەنگییەکی نوێ لە ناوچەکەدا دروست ببێت. کاتێک هاوکارییە مرۆییەکان و پێداویستییە سەرەکییەکان لە باشوورەوە دەگەنە ڕۆژاڤا، ورەی خەڵک و شەڕڤانان بەرز دەبێتەوە. ئەمە وادەکات شارەکان بتوانن خۆیان ڕێکبخەنەوە و باشتر ڕووبەڕووی ئەو پیلانانە ببنەوە، کە بۆ ناوچەکانی تری ڕۆژاڤا کێشراون، چونکە ئێستا تا هێڵەکانی مەنبج و کۆبانێ کشاونەوە. بۆیە سێمێلکا دەتوانێت ببێتە پردێک کە تێیدا هەستی نەتەوەیی کورد لە باشوورەوە بۆ ڕۆژاڤا بگوازرێتەوە و وەک قەڵغانێک لە بەرامبەر خنکانی شارەکاندا بوەستێت.
بەڵام پرسیارە جەوهەرییەکە ئەوەیە کە چۆن دەتوانین ئەم دەروازەیە بکەینەوە بە جۆرێک کە بەرژەوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و نەتەوەکەمان پارێزراو بێت؟ لێرەدایە کە پێویستمان بە تێڕوانینێکی نوێ هەیە بۆ ئەو هاوکێشە ئاڵۆزەی کە لە نێوان هێزە جیاوازەکاندا دروست بووە. ئێمە لەبەردەم هاوکێشەیەکی نوێداین کە ناومان ناوە سێگۆشەی هەرێم. ئەم سێگۆشەیە ئەو کلیلەیە کە دەتوانێت سێمێلکا بکاتەوە بۆ هەمیشە، بەبێ ئەوەی زیان بە ماڵی کورد بگەیەنێت، بەڵام پێش ئەوەی بچینە ناو وردەکارییەکانی، دەبێت هەمووان بزانن کە مانەوەی ڕۆژاڤا بەندە بەو هەناسەیەی کە تەنیا لە “سێمێلکا”وە دەتوانێت بگات.
لوتکەی یەکەمی سێگۆشەی هەرێم: پەیهدە و بەرپرسیارێتیی گۆڕانکاری لە ناوخۆدا
بۆ ئەوەی سێگۆشەی هەرێم بە سەرکەوتوویی کار بکات و بگاتە ئامانجی سەرەکی کە کردنەوەی دەروازەی سێمێلکایە، دەبێت لایەنی یەکەمی ئەم سێگۆشەیە کە پەیهدە و ئیدارەی خۆسەرە، گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە تێڕوانین و ستراتیجی خۆیاندا بکەن. لێرەدا پێویستمان بە ڕیالیزمێکی نەتەوەیی هەیە کە تێیدا بەرژەوەندیی خەڵکی ئاوارەی حەلەب و تەل ڕەفعەت و شارەکانی تری ڕۆژاڤا، بخرێتە سەرووی هەموو ئایدیۆلۆجیا و بەرژەوەندییەکی حیزبییەوە.
پەیهدە دەبێت ئەوە بزانێت کە کردنەوەی سێمێلکا تەنیا بڕیارێکی تەکنیکی نییە، بەڵکوو دوای ئەم گۆڕانکارییە مێژووییانەی سووریا، پێویستی بە دروستکردنی متمانەیەکی قووڵتر هەیە لەگەڵ هەرێمی کوردستان و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی. بۆ ئەم مەبەستە، پێویستە ئیدارەی خۆسەر چاو بە شێوازی بەڕێوەبردنی دەروازەکە و ناوچەکەدا بخشێنێتەوە. یەکەم هەنگاو لەم ڕێگەیەدا، کردنەوەی دەرگایە بۆ یەکڕیزیی ڕاستەقینەی ناوماڵی کورد لە ڕۆژاڤا و بەشداریکردنی لایەنە کوردییەکانی ترە لە ئیدارەدانی ناوچەکە و دەروازەکاندا. کاتێک دەروازەی سێمێلکا لە لایەن هێزێکی نەتەوەیی و گشتگیرەوە بەڕێوە دەبرێت، بیانوو لە دەست نەیاران دەردەهێنرێت کە دەیانەوێت دوای کەوتنی حەلەب، ئەو دەروازەیە وەک ڕێڕەوێکی حیزبی یان سەربازی بناسێنن. لەم لایەنەی سێگۆشەی هەرێم دا، پەیهدە ئەرکێکی قورسی لەسەر شانە: ئەویش جیاکردنەوەی کاروباری مرۆیی و بژێوی خەڵکە لە ململانێ سیاسییەکان. هەرێمی کوردستان کاتێک دەتوانێت بە هەموو قورسایی خۆیەوە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا شەڕ بۆ کردنەوەی سێمێلکا بکات، کە لەو دیو سنوورەوە هاوبەشێکی نەتەوەیی هەبێت کە ئامادە بێت بۆ دیالۆگ و پێکەوە کارکردن. ئەم گۆڕانکارییە ناوخۆییە لە ڕۆژاڤا، دوای نەمانی دەسەڵاتی پێشووی سووریا، دەبێتە بەهێزترین کارت بۆ هەرێمی کوردستان تا بتوانێت ئەمریکا قایل بکات و تورکیاش بێدەنگ بکات.
ڕاستییەکە ئەوەیە کە پەیهدە دەبێت لەم ساتەدا بەجۆرێکی جیاوازتر ڕەفتار بکات، زیاتر لەوەی کە حیزبێکە. خنکانی شارەکان و برسێتیی هەزاران ئاوارەی حەلەب و تەل ڕەفعەت، دەرفەتی بۆ کێشمەکێشی سیاسی نەهێشتووەتەوە. کردنەوەی سێمێلکا لە لایەن هەرێمەوە، پێویستی بەوەیە کە پەیهدە گەرەنتی بدات کە ئەم دەروازەیە دەبێتە ڕێڕەوێکی نێودەوڵەتی و مرۆیی بۆ ڕزگارکردنی نەتەوەیەک، نەک هۆکارێک بۆ قووڵکردنەوەی ململانێکان. ئەمە ئەو هەنگاوە بوێرە نەتەوەییەیە کە دوای گۆڕانی نەخشەی هێز لە سووریا، دەبێتە بناغەی سەرکەوتنی سێگۆشەی هەرێم و کردنەوەی تاقە دەروازەی هەناسەدان بۆ ڕۆژاڤا.
لوتکەی دووەمی سێگۆشەی هەرێم: ئەمریکا و بەرژەوەندیی جیۆپۆلەتیکی
لە هاوکێشەی سێگۆشەی هەرێم دا، ئەمریکا تەنیا وەک زلهێزێکی دەرەکی نابینرێت، بەڵکوو وەک سەنتەری هاوسەنگی و گەرەنتیکەری ڕاستەقینەی ئەو ڕێڕەوە مرۆییە دەبینرێت کە ناومان ناوە سێمێلکا. بۆ ئەوەی هەرێمی کوردستان بتوانێت ئەم دەروازەیە وەک دەمارێکی خوێنبەر بۆ ڕۆژاڤا بکاتەوە بەبێ ئەوەی ئاسایشی نەتەوەیی و ئابووریی خۆی بخاتە مەترسییەوە، دەبێت پەیوەندییەکانی لەگەڵ واشنتن لەم قۆناغە نوێیەی سووریا دا، لە خانەی پەیوەندیی دۆستانەوە بگوێزێتەوە بۆ خانەی دیپلۆماسیی ستراتیجیی کارا.
ڕیالیزمی سیاسی پێمان دەڵێت کە ئەمریکا تەنیا لەو شوێنەدا دەجووڵێت کە بەرژەوەندییەکانی تێدا بێت. لێرەدا ئەرکی “هەرێمی کوردستان”ـە کە تێڕوانینی ئەمریکا بۆ دەروازەی سێمێلکا بگۆڕێت. دەبێت واشنتۆن بگاتە ئەو قەناعەتە کە لە سایەی نەمانی دەسەڵاتی ناوەندی لە دیمەشق، داخستنی سێمێلکا و خنکاندنی ئابووریی ڕۆژاڤا، ڕاستەوخۆ دەبێتە هۆی هەرەسهێنانی هەموو ئەو دەستکەوتە ئەمنییانەی کە ئەمریکا لە دە ساڵی ڕابردوودا لە سووریا بەدەستی هێناون. کاتێک شارەکانی ڕۆژاڤا لە ژێر فشاری هەزاران ئاوارەی حەلەب و تەل ڕەفعەت دا دەخنکێن و برسییەتی بڵاو دەبێتەوە، هێزەکانی سووریای دیموکرات لە ناو ئەم پشێوییەدا توانای پاراستنی بەندیخانەکانی داعش و کەمپە مەترسیدارەکانیان نامێنێت. ئەمە ئەو خاڵە جەوهەرییەیە کە هەرێم دەبێت وەک کارتێکی فشار بەکاری بهێنێت. کردنەوەی سێمێلکا واتە ڕێگری لە سەرهەڵدانەوەی دووبارەی “خەلافەت”ی داعش و پاراستنی ئاسایشی جیهانی لە سووریای نوێدا.
لەم تێڕوانینە باڵایەدا، هەرێمی کوردستان داوا لە ئەمریکا دەکات کە سێمێلکا لە ململانێیەکی کوردی-کوردی، یان ناوخۆییەوە، بگۆڕێت بۆ ڕێڕەوێکی مرۆییی نێودەوڵەتی. کاتێک ئەمریکا وەک چاودێر و گەرەنتیکەر لەسەر ئەم دەروازەیە ئامادەیی هەبێت، تورکیا دەرفەتی نامێنێت کە هەرێمی کوردستان بە هاوکاریکردنی لایەنە کوردییەکان تۆمەتبار بکات. بەم شێوەیە، ئەمریکا دەبێتە ئەو قەڵغانە سیاسییەی کە ڕێگە دەدات هەرێم سێمێلکا بکاتەوە بەبێ ئەوەی ئیبراهیم خەلیل و بەرژەوەندییەکانی لەگەڵ ئەنقەرە لە دەست بدات. لێرەدا فەلسەفەی سێگۆشەی هەرێم لەوەدا کورت دەبێتەوە کە ئەمریکا بەرپرسیارێتیی ئەخلاقی و ئەمنیی خۆی هەڵبگرێت بۆ ئەوەی ڕێگری بکات لە کارەساتێکی مرۆیی نوێ و کۆچێکی ملیۆنی بەرەو ئەوروپا و هەرێم.
هەرێمی کوردستان دەبێت بە واشنتۆن بڵێت کە مانەوەی ڕۆژاڤای کوردستان زەروورەتێکی ستراتیجییە بۆ پاراستنی هاوسەنگیی هێز لەو سووریا نوێیەی کە ئێستا لە لایەن گرووپە جیاوازەکانەوە بەڕێوە دەبرێت و لەو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەی کە دەیانەوێت سەر لە نوێ دایبڕێژنەوە. کردنەوەی سێمێلکا لەژێر چەتری ئەمریکادا، تەنیا گەیاندنی نان و دەرمان نییە، بەڵکوو دانانی بناغەیەکە بۆ ئەوەی کورد لەم گۆڕانکارییە گەورانەی ناوچەکەدا وەک کاراکتەرێکی بەهێز بمێنێتەوە. بەبێ ئەم گەرەنتییە ئەمریکییە، سێمێلکا قفڵکراو دەمێنێتەوە، بەڵام بەم فشارە دیپلۆماسییەی هەرێم، دەتوانرێت ئەو قوفڵە بشکێنرێت و هەناسەیەک بۆ گەرووی خنکاوی ئاوارەکانی حەلەب و شارەکانی تری ڕۆژاڤا بگەڕێندرێتەوە.
لوتکەی سێیەمی سێگۆشەی هەرێم: تورکیا و دیالێکتیکی بەرژەوەندی و ئاسایش
لە ناو هاوکێشەی سێگۆشەی هەرێمدا، تورکیا قورسترین و پڕکێشەترین لایەنە کە ڕووبەڕووی دیپلۆماسیی هەرێمی کوردستان دەبێتەوە. لێرەدا ڕیالیزمی سیاسی ناچارمان دەکات کە دوور لە دروشم، سەیری ئەو واقیعە سەختە بکەین کە تێیدا تورکیا هەموو جووڵەیەکی کورد لە ڕۆژاڤا وەک هەڕەشە بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەیی خۆی دەبینێت. بۆ ئەوەی هەرێمی کوردستان بتوانێت دەروازەی سێمێلکا بکاتەوە بەبێ ئەوەی ئیبراهیم خەلیل و پەیوەندییە ئابوورییەکانی لەگەڵ ئەنقەرە بخاتە مەترسییەوە، دەبێت زمانێکی نوێ و ستراتیجییەکی جیاواز لەگەڵ تورکیا بەکاربهێنێت.
هەرێمی کوردستان دەبێت تورکیا بگەیەنێتە ئەو ڕاستییەی کە خنکاندنی ڕۆژاڤا لەم ساتەدا و دوای نەمانی دەسەڵاتی پێشووی سووریا، لە بەرژەوەندیی ئەنقەرە دا نییە. گەورەترین ترسی تورکیا لە ئێستادا، دروستبوونی شەپۆڵێکی نوێی کۆچی ملیۆنییە بەرەو سنوورەکانی. هەرێم دەبێت ئەم خاڵە وەک کارتێکی فشار بەکاربهێنێت و تێیان بگەیەنێت کە ئەگەر سێمێلکا داخراو بێت و خەڵکی ڕۆژاڤا و ئاوارە نوێیەکانی حەلەب و تەل ڕەفعەت تووشی برسییەتی و داڕمانی مرۆیی ببن، تەنیا ڕێگایەک بۆ ئەو ملیۆنان خەڵکە، ڕووکردنە سنوورەکانی تورکیایە. کەواتە، کردنەوەی سێمێلکا وەک ڕێڕەوێکی مرۆیی و سەقامگیری، لە ڕاستیدا خزمەت بە ئاسایشی سنوورەکانی تورکیا دەکات و ڕێگری لە کارەساتێکی دیمۆگرافی دەکات کە ئەنقەرە لەم قۆناغە نوێیەی سووریادا زۆر لێی دەترسێت.
لەم تێڕوانینە ڕیالیستییەدا، هەرێمی کوردستان دەبێت ڕۆڵی زامنکاری سەقامگیری بگێڕێت. تورکیا تەنیا کاتێک بێدەنگ دەبێت یان ڕازی دەبێت بە کردنەوەی سێمێلکا، کە دڵنیا بێت ئەم دەروازەیە بۆ مەبەستی سەربازی بەکارناهێنرێت. لێرەدایە کە سێگۆشەی هەرێم تەواو دەبێت. هەرێم لەگەڵ ئەمریکا ڕێک دەکەوێت بۆ چاودێریکردنی دەروازەکە و بە تورکیا دەڵێت کە ئەمە هەنگاوێکی نێودەوڵەتییە بۆ ڕێگری لە تەقینەوەی مرۆیی و سەرهەڵدانەوەی دووبارەی گرووپە توندڕەوەکانی وەک داعش. تورکیا کاتێک دەبینێت ئەمریکا گەرەنتییە و هەرێمی کوردستانیش وەک هاوبەشێکی ئابووری و سیاسیی باوەڕپێکراو مامەڵە دەکات، ناچار دەبێت لە پێناو بەرژەوەندییە گەورەکانیدا چاوپۆشی لەم هەنگاوە بکات.
فەلسەفەی سێگۆشەی هەرێم لەم خاڵەدا دەگاتە لوتکە. هەرێم نابێت ڕێگە بدات تورکیا بژاردەی یان داخستنی سێمێلکا یان داخستنی ئیبراهیم خەلیل بخاتە سەر مێزەکە. بەڵکوو دەبێت هاوکێشەکە بگۆڕێت بۆ ئەوەی کە کردنەوەی سێمێلکا زەروورەتێکی ئەمنی و مرۆییە کە ڕێگری لە ناسەقامگیریی زیاتر لە باکووری سووریا دەکات. ئەمە ئەو هونەرە سیاسییەیە کە تێیدا هەرێمی کوردستان بەرژەوەندییە نەتەوەییەکانی کورد لە ڕۆژاڤا دەپارێزێت، بەبێ ئەوەی ئابووریی باشوور بکاتە قوربانی. لێرەدا بۆ ئەوەی هەرێمی کوردستان بتوانێت تورکیا دڵنیا بکاتەوە و بێدەنگی بکات، پێویستی بە کۆمەڵێک زەمانەتی فیزیکی و تەکنیکی هەیە کە جێگەی گومان نەهێڵنەوە.
یەکەم: چاودێریی نێودەوڵەتی وەک چاوی سێیەم، هەرێم دەبێت پێشنیاری ئەوە بکات کە دەروازەی سێمێلکا لەژێر چاودێریی ڕاستەوخۆی تیمە نێودەوڵەتییەکان بێت. کاتێک ئەفسەرێکی ئەمریکی یان چاودێرێکی نێودەوڵەتی لەسەر دەروازەکە بێت و وردەکاریی هەموو بارهەڵگرێک تۆمار بکات، تورکیا ناتوانێت بیانووی ئەوە بهێنێتەوە کە ئەم ڕێگایە بۆ مەبەستی سەربازی بەکاردێت، ئەم شەفافیەتە نێودەوڵەتییە گەورەترین زەمانەتە بۆ ئەنقەرە.
دووەم: ئیدارەی هاوبەشی کوردی (نەک حیزبی)، هەرێم دەبێت فشار بخاتە سەر پەیهدە کە ئیدارەدانی دەروازەکە تەنیا لای یەک لایەن نەبێت. بەشداریکردنی هێزە کوردییەکانی تری نزیک لە هەرێم لە بەڕێوەبردنی سێمێلکا، پەیامێکی دڵنیاکەرەوە بۆ تورکیا دەنێرێت کە ئەم دەروازەیە لەژێر کۆنترۆڵی ڕەهای لایەنێکدا نییە کە تورکیا وەک دوژمن سەیری دەکات، ئەمە هاوسەنگیی ناوخۆیی دروست دەکات و بیانووی ڕێڕەوی تیرۆر لە تورکیا دەسێنێتەوە.
سێیەم: تەکنەلۆژیای پشکنینی پێشکەوتوو، هەرێمی کوردستان دەتوانێت بە هاوکاریی ئەمریکا، سیستەمێکی پشکنینی ئەلیکترۆنی و سکانەری پێشکەوتوو لە سێمێلکا دابنێت کە هەموو جۆرە ماددەیەکی سەربازی ئاشکرا بکات. بەمەش دەکرێت پڕۆتۆکۆڵێکی ئەمنی واژۆ بکرێت کە تێیدا هەموو زانیارییەکانی هاتووچۆ بە شێوەیەکی شەفاف دیار بن، ئەمە وادەکات دەروازەکە لە ڕووی تەکنیکییەوە ببێتە دەروازەیەکی سپی کە تەنیا بۆ مەبەستی مرۆیی و بازرگانیی مەدەنی بەکاردێت.
چوارەم: جیاکردنەوەی ڕێڕەوی مەدەنی لە سەربازیی، هەرێم دەبێت بە فەرمی ڕایبگەیەنێت کە سێمێلکا تەنیا بۆ ناردنی دەرمان، خۆراک، پێداویستیی پزیشکی و هاتووچۆی خەڵکی سڤیلە. هەر جۆرە هاوکارییەکی سەربازی بۆ شەڕی داعش کە ئەمریکا دەینێرێت، دەکرێت لە ڕێگەی تری سەربازییەوە بێت کە تورکیا خۆی ئاگاداری بێت. بەم شێوەیە سێمێلکا وەک کۆریدۆرێکی مرۆیی دەناسرێت کە لە ڕووی یاسایی و سیاسییەوە تورکیا ناتوانێت دوای گۆڕانکارییەکانی حەلەب دژایەتی بکات بێ ئەوەی ڕووبەڕووی شەرمەزاریی نێودەوڵەتی ببێتەوە.
کورتەی ئەم ستراتیجییە ئەوەیە کە هەرێمی کوردستان دەبێت تورکیا بخاتە بەردەم واقیعێک: یان کردنەوەی سێمێلکایەکی شەفاف و چاودێرکراو، یان تەقینەوەی کارەساتێکی مرۆیی و کۆچی ملیۆنی ئاوارەکانی حەلەب و تەل ڕەفعەت بەرەو سنوورەکانی تورکیا. گومانی تێدا نییە کاتێک تورکیا دەبینێت کە هەرێم بە وردی چاودێریی لایەنی ئەمنیی دەکات و ئەمریکاش گەرەنتیکەرە، بژاردەی یەکەم هەڵدەبژێرێت، چونکە بژاردەی دووەم بۆ ئاسایشی تورکیا زۆر مەترسیدارترە.
دەبێت بزانینن ئەمڕۆ ڕۆژاڤای کوردستان تەنیا پێویستی بە هاوسۆزی نییە، بەڵکوو پێویستی بەم جۆرە لە ئەندازیاریی سیاسی هەیە. سێگۆشەی هەرێم، بە هەر سێ لایەنی پەیهدە و ئەمریکا و تورکیاوە، تاقە نەخشەڕێگایەکە کە دەتوانێت گەمارۆی سەر شارەکان و ئەو ئاوارە ماندووانەی حەلەب و تەل ڕەفعەت بشکێنێت. ئەگەر هەموو لایەک بەرپرسیارێتیی مێژوویی خۆیان لەم قۆناغە نوێیەی سووریادا هەڵبگرن، سێمێلکا دەبێتە ئەو دەروازەیەی کە نەتەوەیەک لە خنکان ڕزگار دەکات و بناغەیەکی نوێ بۆ مانەوەی کورد لەم ڕۆژهەڵاتە پڕ لە گۆڕانکارییەدا دادەمەزرێنێت. ئیرادەی نەتەوەیی لێرەدایە کە دەبێت بڕیاری بوێر بدات، چونکە مێژوو بەزەیی بەو لایەنانەدا نایەتەوە کە لە کاتی کارەساتە گەورەکاندا تەنیا بینەر بوون.
