ئەنفالی بادینان، کە وەک دوایین قۆناغی دادڕێژراوی شاڵاوە جینۆسایدکارییەکانی ڕژێمی بەعس لە هاوینی ساڵی ١٩٨٨ ئەنجامدرا، تەنها کردەوەیەکی سەربازی ڕووت یان دەرئەنجامێکی ناوچەیی جەنگ نەبوو، بەڵکو تاوانێکی ڕێکخراوی دەوڵەتی داگیرکەر بوو کە بە هەڵگرتنی فەلسەفەیەکی شوێنەوارسڕینەوە ئامانجی لەناوبردنی تەواوەتی مرۆڤ، پێکهاتەی کۆمەڵایەتی، ڕەهەندی کەلتوری و ژینگەی نیشتمانیی ئەو ناوچەیە بوو. لە کاتێکدا جەنگی ئێرانی-عێراق بەرەو کۆتایی دەچوو و بەعس هەستی بە ئاسایشێکی ڕێژەیی دەکرد لە سەر سنوورە نێودەوڵەتییەکان، دەروازە چیاییەکانی بادینان کەوتنە بەر شاڵاوێکی کتوپڕ، وێرانکەر و فرەڕەهەند کە تەنها کەمتر لە دوو هەفتەی خایاند، بەڵام قووڵایی ک کارەساتەکە برینێکی مێژوویی و دەروونی بێوێنەی بۆ سەدان ساڵ لە یادەوەری بەکۆمەڵی گەلەکەماندا بەجێهێشت. ئەم بەشەی ئەنفال تایبەتمەندییەکی هێندە ترسناکی هەبوو؛ چونکە ڕژێمی داگیرکەر سەرجەم هێزە سەربازی، ئاسمانی و مووشەکییەکانی خۆی، لەگەڵ بەکارهێنانی بەرفراوانی چەکی کیمیایی قەدەغەکراو (لەنێویاندا گازی سارین و تابون)، ڕووبەڕووی دانیشتوانێکی سڤیلی بێپەنا کردەوە کە جگە لە هەڵدێران و ئەشکەوتەکان هیچ پەناگەیەکی دیکەیان بۆ پاراستنی جەستەیان نەبوو.
زیانی کۆمەڵایەتی، ژینگەیی و مرۆیی ئەم شاڵاوە تەنها لە ژمارەی شەهیدان، ونبووان و ئەنفالكراواندا کورتبوونەوە، بەڵکو لە سڕینەوەی سادەترین بنەماکانی ژیان و ژێرخانی ئابووریدا ڕەنگیدایەوە. گوندەکانی بادینان، کە بۆ سەدان ساڵ ناوەندی زێڕینی کلتور، ڕەسنایەتی، بەرهەمهێنانی ڕەسن و هاوکاری کۆمەڵایەتی بوون، بە تەواوی ڕووخێنران و کانیاو، درەخت و کێڵگە کشتوکاڵییەکان بە مەبەست ژەهراوی یان سووتێنران، بە ئامانجی ئەوەی ناوچەکە بۆ هەتاهەتایە لە توانای دەستکەوتنی بژێوی و ژیان بەتاڵ بێتەوە. هەزاران خێزان لەناو ترسی خنکاندندا ئاوارەی سنوورەکانی تورکیا بوون یان لەلایەن سوپاوە دەستبەسەرکران و ڕەوانەی کەمپە زۆرەملێکان وەک بەحرکە و نزارکێ کران، کە تێیدا لەژێر سەخترین مەرجی نامرۆڤانەدا ڕاگیران. ئەم پرۆسەیە هۆکارێک بوو بۆ تێکدانی بنەڕەتی پێکهاتەی کۆمەڵایەتی و ئابووری ناوچەکە و سەپاندنی هەژموونی دەسەڵاتی داگیرکەر لە ڕێگەی هەڵوەشاندنەوەی یەکەی خێزان و دابڕاندنی مرۆڤ لە خاکەکەی.
له ڕووی سایکۆلۆژی و دەروونناسیی کۆمەڵایەتییەوە، ئامانجی شاراوی دەسەڵاتی داگیرکەر تەنها سڕینەوەی جەستەیی بەکۆمەڵ نەبوو، بەڵکو تێکشکاندنی دەروونیی مرۆڤی کورد، لێسەندنی کەرامەتی نەتەوەیی و دروستکردنی کۆمەڵگەیەکی بێئیرادە، دابڕاو و ترساو بوو. بەکارهێنانی ئامرازەکانی وەک چەکی کیمیایی وەک چەکێکی دەروونی لە تەنیشت چەکی جەستەیی، دەستبەسەرداگرتنی ماڵ و موڵک و ڕاگواستنی زۆرەملێ، هۆکاربوون بۆ دروستبوونی تڕومایەکی قووڵی گواستراوە لەسەر ئاستی تاک و کۆمەڵگا کە تێیدا تڕوما دەپەڕێتەوە بۆ نەوەکانی دواتریش. ئەم تڕومایە لە شێوەی ترسی بەردەوام، هەستی بێپەنایی، تێکچوونی بارودۆخی دڵەڕاوکێی مێژوویی و هەستی لەدەستدانی سادەترین سەرچاوەی ئاسایش ڕەنگیدایەوە. دەسەڵاتی داگیرکەر لە ڕێگەی ئەم تاوانە هۆشدارکەرەوە، هەوڵیدا ترس بکاتە ئامرازێکی بنەڕەتی بۆ بەڕێوەبردن، کۆنترۆڵکردنی توندوتیژانە و داپڵۆسینی هەر جۆرە بیرکردنەوەیەکی ئازادانە، سەربەخۆ یان بەرگرییانەی نەتەوەیی.
عەقڵییەتی داگیرکاری لە ئەنفالی بادیناندا، پشتی بە ستراتیژێکی گشتگیر دەبەست کە تێیدا تەنها ڕووبەرێک لە خاک ناکرێتە ئامانج، بەڵکو تەواوی ئەو مێژوو، بیرەوەری و هێمایانە دەکرێنە ئامانج کە ناسنامەی گەلێکی لەسەر بنیات نراوە. کاتێک ناوچەیەک لە مرۆڤە ڕەسەنەکانی بەتاڵ دەکرێتەوە و دەکرێتە ناوچەی قەدەغەکراو، پرۆسەی سڕینەوەی ناسنامە دەگاتە ئەوپەڕی خۆی، چونکە بەبێ ئامادەیی مرۆڤ لەسەر زێدی خۆی، مێژوو ڕووبەڕووی مەترسی لەبیرچوونەوە یان شێواندن دەبێتەوە. داگیرکەر هەوڵیدا بە دروستکردنی بۆشایی جۆگرافی و کلتوری، کۆتایی بە هەبوونی نەتەوەیی بهێنێت و پەیوەندی مێژوویی مرۆیی کورد لەگەڵ جۆگرافیای بادیناندا بۆ هەمیشە بپچڕێنێت.
لە ڕوانگەی ئایندە و بەرپرسیارێتی نەتەوەییەوە، یادکردنەوەی ئەنفالی بادینان تەنها دووبارەکردنەوەی خەم لە ناوەڕۆکێکی ئەدەبیدا یان گێڕانەوەی کەسەر نییە، بەڵکوو وەبیرهێنانەوەی ئەرکێکی مێژوویی، ئەخلاقی، یاسایی و سایکۆلۆجییە بۆ ساڕێژکردنی برینە بەکۆمەڵەکان، پاراستنی بەڵگەنامەکان و داواکردنی دادپەروەری لە ئاستی نێودەوڵەتیدا. تاوانی ئەنفال دەبێت بەردەوام وەک وانەیەکی زیندوو لە یادەوەری بەکۆمەڵدا بپارێزرێت تا ڕێگە لە دووبارەبوونەوەی هەر شێوازێکی دیکەی سەرکوتکاری، ئینکارکردنی ناسنامە و دەستدرێژی بۆ سەر کەرامەت بەکاربهێنرێت. زیندواندنی ڕاستییەکان، شیکاری قووڵی ڕەهەندە سایکۆلۆژی و سیستەمییەکانی داگیرکاری لە ناوەندە ئاکادیمییەکاندا، و بەردەوامبوون لەسەر ناساندنی نێودەوڵەتیی ئەم جینۆسایدە، هۆکارێکی سەرەکییە بۆ بەرگریکردن لە مافە ڕەواکان، وەستاندنەوە لە بەرامبەر سڕینەوەی کەلتوری، و دروستکردنی بنەمایەکی بەهێز بۆ ئایەندەیەکی سەقامگیرو ئازاد.
