دە ڕۆژێکە شەڕ لە نێوان ئیسرائیل-ئەمریكا و ئێران بەردەوامە، كاریگەریی و لێكەوتەكانی شەڕەكە شانۆی سیاسیی تەواوی وڵاتانی جیهانی گرتۆتەوە. ئەوەی لەم شەڕەدا بەشێكی كارتێكراو و لە هەمانكاتدا كاریگەرە، نەتەوەی كورد و نیشتمانی كوردستانە.

وەك هەوڵێك بۆ خستنەڕووی چەردەیەك لە زانیاریی لەبارەی دۆخی كوردستان لەم نێوەندەدا، ئەم بابەتە هەوڵی ئەوە دەدات، كە تیشك بخاتە سەر دۆخی كوردستان و ئەوەی لێی چاوەڕوان دەكرێت لەلایەك و ئەوەی دەتوانێـت بیكات، لەلایەكی ترەوە. بۆیە لە پێناوی ئەمەدا بە چەند پێدراوێك دەست پێ دەكەین، كە ئێمە بە تێگەیشتنە كلیلییەكان ناوی دەبەین، هەتا بتوانین ئەو چاوەڕوانییانە بكەین كە لە كوردستان دەكرێت، لەگەڵ ئەوەی كە دەتوانێت بیكات.

تێگەیشتنە كلیلییەكان

یەکەم، لەمڕۆوە هەتا سێ مانگی دیكە یان كەمێك زیاتر، ئێران و ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا “ئەگەر هەیە ئیسرایل”یش، دەبنە دوو دەوڵەتی خاوەن پەیوەندی، جا ئیتر ئاستی پەیوەندییەكە لەسەر ئاستی ئەو ئەنجامانە دەبێت كە لە كۆتایی شەڕەكە دەست دەكەون، كە لە بەراییەوە وادیارە ئەمریكا براوەی پەیوەندییەكە دەبێـت، ئەگەر براوەی شەڕەكەش نەبێت.

دووەم، ئێران وەك كیانێكی جوگرافیی سیاسییی “دەوڵەت” لە جیهاندا چەند جۆرێك لە دوژمنی هەیە، كوردستان تاكە دوژمنی ستراتیجیی ئێرانە كە پەیوەندی بە هەبوونی كیانە جوگرافی و سیاسییەكەیەوە هەیە. ئەویش لەبەرئەوەی كە هەبوونی ئەم دەوڵەتەی ئێستای ئێران، پەیوەستە بە داگیركردنی كوردستان‌ـەوە، ئەگەر داگیركاریی ئێران لەسەر ڕۆژهەڵاتی كوردستان نەمێنێت، ئەوا ئێران بەوجۆرەی هەیە نامێنێت، بۆیە بیركردنەوەی ئێران بەرامبەر كوردستان لە بیركردنەوەی ئێران لە بەرامبەر ئەمریكا و ئیسرائیل توندترە، چونكە ئەوان هەڕەشەن لەسەر سیستەمە سیاسییەكەی بەڵام ڕزگاریی كوردستان دەبێتە هۆی نەمانی دەوڵەتەكە.

سێیەم، وەك لە خاڵی دووەم ئاماژەم پێدا، ئێران یەك دوژمی ستراتیجیی هەیە ئەویش كوردستان‌ـە، بەڵام كوردستان چوار دوژمنی ستراتیجیی هەیە، یەكێكیان ئێران‌ـە.

چوارەم، ئێران ئامادەیە ڕێككەوتن، هاوپەیمانێتی، ئاڵوگۆڕی سیاسی و دیپلۆماسی لەگەڵ ئەمریكا و ئیسرائیل و ئەوروپا و هەموو دەوڵەتانی جیهان بكات، لە ئایندە دەیبینین، هەروەك ئێستاش و لەمێژوویشدا هەیبووە، بەڵام هەرگیز ئامادە نییە لەگەڵ كوردستان، هیچ شتێك بكات جگە لە داگیركاریی و كوشتوبڕ.

پێنجەم، دۆخی كوردستان پەیوەست بە شەڕی ئیسرائیل و ئەمریكا لەگەڵ ئێران، دۆخێكی ناڕوونە، لانی كەم بنەمای ئاشكرا و دیاری ئەوەیە كە ئێران و ڕژێمە سیاسییەكەی وەك: هاوپەیمان، دۆستی ئەمریكا ڕەفتار بكات و مەترسیی لەسەر ئیسرائیل دروست نەكات. ئەمەش دۆخێكە هیچ دەرفەتێكی ڕاستەقینەی بۆ پرسی ڕەوای نەتەوەی كورد تێدا نییە. چونكە ئەم نموونەیەمان لە توركیا دا هەیە، كە ڕژێمێكی فاشیستی توركیی بە دەیان جۆر كورد لەناو دەبات، بەڵام چونكە دۆستی ئەمریكایەو مەترسیی بۆسەر ئیسرائیل دروست ناكات، هیچ دەروازەیەكی باش بۆ پرسی كورد نییە.

شەشەم، ڕژێمی سیاسیی ئێران لەپێش ئەم شەڕە و لەدوای ئەم شەڕەیشەوە، هەر جۆر و خاوەن هەر ئایدۆلۆجیاو هزرێك بێـت، یەك ئەركی هەیە، ئەویش لەناوبردنی پرسی كوردستانە، ئەمەش بە ئەزموون بۆ كورد سەلمێنراوە.

ئەم پێدراوانە و چەندینی تریش هەن، كە خاوەن بڕیار و سیاسییەكان زیاتری لێ دەزانن و لە دانیشتنی چڕی بیركردنەوەدا دەیخەنە بەرباس و گفتوگۆ، هەتا بزانن چی لە كوردستان چاوەڕوان دەكرێت و لە واقیعدا  كوردستان دەتوانێت چی بكات.

چی لە كوردستان چاوەڕوان دەكرێت؟

ئەوەی لێرەدا گرنگە ئاماژەی پێ بكرێت ئەوەیە، كە دیسان ئەو ڕاستییە دەركەوت كە “پرسی كورد و  كوردستان” یەك پرسە، هەر هەوڵێك بە ئاراستەی لێك جیاكردنەوەی و  تیۆریزەكردنی جیاوازییە داتاشراوەكان، ئەگەر لەلای خۆشمان بووبێت، ئەوا لەلای داگیركەرانی كوردستان هیچ بایەخێكی نییە. بۆیە كە باس لە كوردستان دەكەین، مەبەستەكە تەنها ڕۆژهەڵات نییە، بەڵكوو مەبەست لە جیۆپۆلەتێكی كوردستانە، كە هەتا ئێستا وەك بارێكی چەقبەستووی سەرمەدیی بیر لەم سنوورانە كراوەتەوە، وەك ئەوەی شیاوی گۆڕانكاریی نەبێت، بۆیە ئەوەی چاوەڕوان دەكرێت بریتییە لە:

یەکەم، كاركردنی هەمەلایەنەی زانستیی و  میدیایی بۆ هەڵتەكاندنی ئەو بیرە كۆن و چەقبەستووانەی كە جوگرافیای كوردستانیان وەك بەڵگەنەویستێك بۆ مانەوە لە دۆخی داگیركارییدا لە سەرجەم ئاستەكان و لە هزری ڕۆڵەكانی كوردستان دا چەسپاندووە.

دووەم، سوود وەرگرتن لە ڕۆڵی هەرێمی كوردستان بۆ بەڕێوەبردنی قەیرانەكان بەسوود وەرگرتن لە پەیوەندی و هێز و كاریگەرییە مێژوویی و سیاسییەكان و ڕۆڵە هەرێمییەكەی.

سێیەم، سوود وەرگرتن لە هەبوونی دەرفەتی شەڕ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دا، بە تایبەت دوای “7ی ئۆكتۆبەر”، چونكە ئەوەی ئێستا هەیە “داڕشتنەوەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست”ـە و دەرفەتێكی گونجاوە بۆ لێدان لە بنەماكانی ئەو سیستەمە جیۆپۆلەتێكییە باوەی كە بۆتە دۆزەخ بۆ كوردستان. ئەم دەرفەتە هیچی لە دەرفەتی ٢٠٠٣ و ڕووخانی ڕژێمی عێراق، كەمتر نییە، بە تایبەت كە تازەترین ڕژێمی سیاسیی دەركەوتەی ئەو داڕشتەیە لە ڕۆژاڤای كوردستان دا بەرپابووە.

چوارەم، خاڵێكی دیكە كە لەم كاتەدا زۆر گرنگە و لە سەركردایەتی كورد چاوەڕوان دەكرێت، هێشتنەوە، پەرەپێدان، زیادكردنی پەیوەندییەكانە لەگەڵ هێزە سەركەوتووەكانی شەڕ لە ناوچە، كە لە ئێستادا ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا ڕێبەرایەتیی دەكات. خۆشبەختانە كورد لەم نێوەندەدا دوورە پەرێز نییە و بە پێچەوانەوە نەیاری ئەو دەوڵەتانەیە كە لە ناوچەكەدا دەگۆڕێن.

پێنجەم، چاوەڕوانی و ئەركی قورسیی كوردستان لەم قۆناغەدا، وەستاندن و ڕەواندنەوەی ترس و هەڕەشەكانی توركیایە، چونكە توركیا وەك دەوڵەتێكی داگیركەری كوردستان ڕۆڵی خراپی لە كەمكردنەوەی كاریگەریی هەرێمی كوردستان و ڕۆڵگێڕانی لەم ئاڵوگۆڕە سیاسییانەدا هەیە.

شەشەم، هەنگاوی بنەڕەتیی بۆ سەركەوتن كە لە سەركردایەتی كوردستان (پارتی و یەکێتیی) چاوەڕوان دەكرێت، یەكخستنی گوتار و بەهێزكردنی هاوپەیمانییە سیاسییەكەیانە، چونكە بەبێ ئەوە هەڕەشەی گەورە لەسەر ئایندەی كوردستان دروست دەبێت، كە خۆیان دوو قوربانیی گەورە دەبن.

كوردستان دەتوانێت چی بكات؟

كوردستان لە دۆخی شەڕدا چەند كارێكی گرنگیی پێدەكرێت كە بایەخ و گرنگییەكەی زۆر پێویستە بۆ ئایندەی پرسی كوردستان، لە گرنگترین ئەو هەنگاوانە:

یەکەم، پشتیوانیكردنی خەباتی ڕەوای سیاسیی بزووتنەوەی ڕزگارییخوازی كوردستان لە ڕۆژهەڵات و  گەیاندنی پەیامی ئەو بزووتنەوەیە بە سیستەمی سیاسیی ئێران بە شێوەیەكی ئاشكرا.

دووەم، خۆیەكلاكردنەوە لە پشتیوانیكردنی بەرنامەی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا بۆ گۆڕینی ڕژێم و ڕەفتاری ڕژێمە داگیركەرەكانی ناوچە، كە بە عێراقیشەوە.

دووەم، خۆیەكلاكردنەوە لە پشتیوانیكردنی بەرنامەی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا بۆ گۆڕینی ڕژێم و ڕەفتاری ڕژێمە داگیركەرەكانی ناوچەکە، بە عێراق‌ـیشەوە.

سێیەم، لەدەستنەدانی دەرفەتی هاوپەیمانێتی لەگەڵ ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا، بە تایبەت كابینەی سەرۆك دۆناڵد ترەمپ، كە هێشتا ئەرك و كاتی زۆری لەپێشدا ماوە.

چوارەم، سەركردایەتی سیاسیی كوردستان زۆر گرنگە لەوە دڵنیابێت، كە مانەوەی هەر ستاتۆیەكی كورد لە ناوچەكەدا، بە تایبەت هەرێمی كوردستان، پەیوەستە بە هێزو كاریگەریی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا، بۆیە كاركردن لەگەڵ ئەمریكا بۆ لەكارخستنی ڕژێمە داگیركەر و شەڕانگێزەكانی ناوچەكە ئەركی لەپێشینەی سەركردایەتی كوردستان‌ـە.

پێنجەم، زۆر گرنگ و پێویستە پارتە سیاسییە خەباتگێڕە ڕاستەقینەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان كە لە هەناوی پێداویستی ڕۆژهەڵاتـەوە دروستبوون، بە ئاشكرا و بێ دوودڵیی، بەپێودانگی سیاسیی پەسەند پشتیوانی لە بانگەوازیی هاوكاریی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا بكەن، چونكە لەدوای ئەم قۆناغە هیچ دەرفەتێكی دیكە لەبەردەم مانەوە یان كاریگەرییان نامێنێت.

لە كۆتاییدا، ئەوەی گرنگە بگوترێت ئەوەیە، كە شەڕی ئیسرائیل و ئەمریكا لەگەڵ ئێران، هاوشێوەی گۆڕینی ڕژێم لە سووریا نییە، چونكە ئەنجامی شەڕی ئێران، یەكسانە بە عێراق و ئێران و سووریاش، كە سێ دەوڵەتی داگیركەری كوردستان‌ـن، بۆیە ئەم دۆخە بۆ كوردستان پەیوەستە بە بوون و نەبوونەوە. چونكە دوای شەڕ، ئێرانی نوێ، ئەگەر بە دڵی ئەمریكا بێت یان نا، ئەوا هەوڵی لەناوبردنی هەرێمی كوردستان بە پشتیوانی عێراق و توركیا، دەخاتە پێشینەی كارەكانی. بۆیە دانانی بەربەست لەبەردەم ئەو مەترسییەدا، بریتییە لە ڕزگاربوون و چەسپاندنی دۆخێكی كوردستانیی، لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان.