بزووتنەوەی سیاسیی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە ئێستادا لەبەردەم وەرچەرخانێکی مێژوویی و هەستیاردایە. ئەم قۆناغە تەنها پێویستی بە “ئیرادەی نەتەوەیی” نییە، بەڵکو پێویستی بە خوێندنەوەیەکی وردی لۆجیکی نێودەوڵەتی هەیە. بۆ تێگەیشتن لە ئاسۆکانی داهاتوو، پێویستە چوار بژاردەی سەرەکی بۆ کوردانی ڕۆژهەڵات لە ڕێگەی مۆدێلی شیکاریی سوات (SWOT)، واتە دیاریکردنی خاڵە بەهێزەکان، لاوازەکان، دەرفەتەکان و مەترسییەکان، هەڵسەنگاندنی بۆ بکرێت.
ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەبەردەم وەرچەرخانێکی مێژووییدایە کە پێویستی بە هاوسەنگی نێوان “ئیرادەی ناوخۆیی” و “واقیعی نێودەوڵەتی” هەیە. لە خوارەوە چوار بژاردە سەرەکییەکە بە وردی شیکار کراون:
یەکەم، بژاردەی هاوپەیمانیی ستراتیژی لەگەڵ ئەمریکا، ئەم بژاردەیە پشت بەوە دەبەستێت کە دۆزی کورد بکرێتە بەشێک لەپڕۆژەی “گۆڕینی ڕەفتار” یان “گۆڕینی ڕژێم” لە ئێران لەلایەن واشنتۆنـەوە.
- خاڵە بەهێزەکان: هێزە کوردییەکان، دەستڕاگەیشتن بە چەکی مۆدێرن، سیستەمی بەرگری ئاسمانی و دابینکردنی بودجەی سەربازی. هەروەها بەدەستهێنانی شەرعییەتی نێودەوڵەتی وەک “هاوبەشێکی زەمینی لەگەڵ گەورەترین زلهێزی دنیا”.
- خاڵە لاوازەکان: وابەستەیی تەواو بە ئەجێندای دەرەکی، لەدەستدانی بڕیاری سەربەخۆیی نەتەوەیی و ئەگەری بوون بە قوربانی لە کاتی ڕێککەوتنی گەورەی نێوان واشنتۆن و تاران.
- دەرفەتەکان: دروستکردنی ناوچەی دژەفڕین (No-Fly Zone)، لاوازکردنی دامودەزگا ئەمنییەکانی ئێران و ناساندنی دۆزی کورد لە کۆنگرێس و نەتەوە یەکگرتووەکان.
- مەترسییەکان: کاردانەوەی توندوتیژی ئێران، موشەکبارانی بنکەکان، نانەوەی فیتنەی نەتەوەیی لەلایەن ڕژێم، وەک بەکارهێنانی ئازەرییەکان و ئەگەری کشانەوەی لەناکاوی ئەمریکا هاوشێوەی ئەزموونی ئەفغانستان یان ڕۆژاڤای کوردستان (سەرێ کانی).
دووەم، بژاردەی بێلایەنی، واتە مانەوە لە دۆخی چاوەڕوانیدا وەک خۆ مانەوە! سیاسەت و حیزبایەتی بڕیاری ئازایانەی دەوێت نەک مانەوە لە دۆخی خۆت کە ناتگەیینێە هیچ گۆڕانکارییەک! بەڵام وەک بژاردەیەک باسی لێوە دەکەین. پەیڕەوکردنی سیاسەتی “پاراستنی هێز” و چاوەڕوانکردنی هەلومەرجێکی گونجاوتر، بەبێ تێوەگلان لە ململانێی زلهێزەکان.
- خاڵە بەهێزەکان: پاراستنی یەکپارچەیی هێزی پێشمەرگە، دوورکەوتنەوە لە جەنگی وێرانکەری ناو شارەکان و پاراستنی سەقامگیری ڕێژەیی لە ناوچە سنوورییەکان و خەڵکی مەدەنی.
- خاڵە لاوازەکان: ساردبوونەوەی جەماوەر لە پارتەکان، دروستبوونی پارتی تازە و دابەشبوونی یەکڕێزیی کوردان و داخورانی پێگەی سیاسی و پاشەکشەی کاریگەریی ڕێکخستنە نهێنییەکان لە ناوخۆ.
- دەرفەتەکان: بەهێزکردنی ژێرخانی مەدەنی و ڕێکخراوەیی لە ناوخۆ، ئامادەکاری بۆ ڕاپەڕینێکی جەماوەری سەرتاسەری لە کاتی هەرەسی ناوخۆیی ڕژێمدا.
- مەترسییەکان: گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە کوردییەکان لەلایەن دەوڵەتەوە، ئاسمیلەکردنی نەوەی نوێ و پەراوێزکەوتنی کورد لە نەخشەی سیاسی داهاتووی ئێران دا. پەرتەوازەبوونی کورد.
سێیەم، بژاردەی شۆڕشی ڕزگاریخوازی سەربەخۆ بێ پاڵپشتی دەرەکی
پشتبەستن تەنها بە هێزی نەتەوە و پێشمەرگە بۆ ڕزگارکردنی ناوچەکان و سەپاندنی ئەمری واقیع. واتا بێ ئەوەی بچێتە ناو هیچ هاوپەیمانیەتییەک بۆ ئامانجی نەتەوەی خۆی کار بکات، ڕاپەڕین بکات لە شارە کوردستانییەکان.
- خاڵە بەهێزەکان: بڕیاری سیاسی تەواو کوردییە، بەرزترین ئاستی شەرعییەتی نەتەوەیی و یەکگرتوویی لە ئامانجدا و سەربەوخۆیی پارچەیەکی تری کوردستان.
- خاڵە لاوازەکان: نەبوونی سەرچاوەی دارایی بەردەوام، کەمبوونی چەکی قورس بۆ بەرەنگاربوونەوەی فڕۆکە و تانک و دابەشبوونی جوگرافیی ناوچەکان.
- دەرفەتەکان: دروستکردنی فشارێکی جیهانی لە ڕێگەی دیاسپۆراوە، هاندانی نەتەوەکانی تری ناو ئێران بۆ ڕاپەڕینی هاوشێوە.
- مەترسییەکان: جینۆساید و کۆمەڵکوژی هاوشێوەی ساڵانی سەرەتای شۆڕش، وێرانبوونی ژێرخانی شارەکان و گەمارۆدانی ئابووری و سەربازی لەلایەن وڵاتانی دراوسێوە.
چوارەم، بژاردەی ڕێککەوتنی سیاسی لەگەڵ تاران
هەوڵدان بۆ بەدەستهێنانی مۆدێلێکی بەڕێوەبردن، فیدراڵی یان خودموختاری، لە ڕێگەی دانوستانەوە.
- خاڵە بەهێزەکان: ڕاگرتنی خوێنڕێژی، گەڕانەوەی حیزبەکان بۆ ناو ژیانی سیاسی و مەدەنی و بە یاساییکردنی خوێندن بە زمانی کوردی.
- خاڵە لاوازەکان: بێمتمانەیی مێژوویی بە بەڵێنەکانی تاران، مەترسی شەقبوونی ناوخۆیی حیزبەکان (هەندێک ڕازی بن و هەندێک نا)، سنووردارکردنی ئیرادەی سیاسی.
- دەرفەتەکان: بەکارهێنانی بۆشاییە یاساییەکان بۆ گەشەی ئابووری و کولتووری و ئامادەکردنی زەمینە بۆ قۆناغی پۆست-کۆماری ئیسلامی.
- مەترسییەکان: پیلانگێڕیی بۆ تیرۆرکردنی سەرکردەکان، بەکارهێنانی کورد دژی لایەنە ئۆپۆزسیۆنەکانی تر و هەڵوەشاندنەوەی ڕێککەوتنەکە دوای ئەوەی ڕژێم لە قەیران ڕزگاری دەبێت.
خشتەی بەراوردکاری کۆتایی (SWOT Matrix)
خاڵە بەهێزەکان
- ناوخۆی کوردستان: ئیرادەی نەتەوەیی، مێژووی خەبات، هێزی پێشمەرگە.
- ژینگەی نێودەوڵەتی: پێگەی جیوپۆلەتیکی کوردستان، پشتیوانی دیاسپۆرا.
خاڵە لاوازەکان
- ناوخۆی کوردستان: دابەشبوونی حیزبی، کێشەی دارایی، نەبوونی یەکدەنگی.
- ژینگەی نێودەوڵەتی: بەرژەوەندی کاتیی وڵاتان، نەبوونی دانپێدانانی فەرمی.
دەرفەتەکان
- ناوخۆی کوردستان: لاوازبوونی ناوەندی تاران، ناڕەزایەتییە مەدەنییەکان.
- ژینگەی نێودەوڵەتی: گۆڕانکاری لە نەخشەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
مەترسییەکان
- ناوخۆی کوردستان: سەرکوتی سەربازی، گۆڕینی دیمۆگرافیا.
- ژینگەی نێودەوڵەتی: ڕێککەوتنی هەرێمی (ئێران-تورکیا-عێراق) دژی کورد.
نەخشەڕێگای ستراتیجی
باشترین ڕێگای گونجاو بۆ کورد لەم قۆناغەدا “ستراتیجی هاوسەنگیی چالاک”ـە کە لەم سێ خاڵە پێکدێت:
- دروستکردنی بەرەیەکی یەکگرتوو: هیچ کام لە بژاردەکانی سەرەوە سەرکەوتوو نابن ئەگەر پارتە کوردستانییەکان گوتارێکی سیاسی و سەربازی یەکگرتوویان نەبێت.
- پەیوەندی نەک وابەستەیی: مامەڵەکردن لەگەڵ ئەمریکا وەک “هاوبەش” نەک وەک “پاشکۆ”، بۆ ئەوەی لە کاتی گۆڕانی بەرژەوەندییەکاندا کورد نەبێتە قوربانی.
- بەهێزکردنی ناوخۆ: کارکردن لەسەر هۆشیاری نەتەوەیی و ڕێکخستنی جەماوەری، چونکە تاکە گەرەنتی بۆ هەر ڕێککەوتن یان شۆڕشێک، هێزی خەڵکە لە ناوخۆدا.
